Những người xây dựng nước Mỹ hùng mạnh - William Jennings Bryan (Kỳ 07)

Nhờ màn trình diễn tại Hội chợ Thế giới ở Chicago, điện sắp được sử dụng rộng rãi toàn quốc.  Nhưng một cuộc chiến đã nổ ra. Trận đấu giữa phe J.P. Morgan và Thomas Edison và phe George Westinghouse và Nikola Tesla.

Trận đấu giành quyền điều khiển nhà máy điện lớn nhất thế giới tại Thác Niagara.

Nếu như bạn thực sự cố gắng bạn không chỉ tạo ra một công ty, mà còn có thể tạo ra cả một ngành công nghiệp mới và thay đổi cơ bản thế giới, bạn phải tin vào ý tưởng và theo đuổi nó qua mọi gian khó  bởi vì con đường sẽ không bằng phẳng.

J.P. Morgan đã đầu tư hàng triệu đô-la vào ngành công nghiệp điện mong thay thế được

John D. Rockefeller với cương vị là người thắp sáng nước Mỹ và Nhà máy điện Niagara

có thể cho ông cơ hội điều khiển tương lai của điện. Bất cứ ai có được hợp đồng ấy sẽ sở hữu công ty điện ưu việt nhất... không chỉ của nước Mỹ, mà là của thế giới.

Nhà máy ở thác Niagara đã ra quyết định. Và hai bức thư được gửi đi.Nhưng chỉ có một người chiến thắng. Một bước ngoặt đầy bất ngờ George Westinghouse thắng thầu dự án điện của nhà máy.

Bạn luôn muốn được ở phòng nghỉ của người chiến thắng. Bạn sẽ không muốn ở phòng nghỉ của kẻ thua cuộc, với khăn phủ trên đầu.

J.P. Morgan bị hạ bệ một cách trầm trọng. Giấc mơ xây dựng một ngành công nghiệp mới hoàn toàn của ông đã sụp đổ. Cố gắng tạo dựng tiếng tăm riêng cho mình đã bị huỷ hoại. Bỗng ông nhận ra rằng có thể bố ông nói đúng. Nhưng không bao giờ sẵn sàng chấp nhận thất bại...J.P. Morgan thấy ngay được một cách biến thất bại thành cơ hội.

J.P. Morgan phạm sai lầm là tài trợ cho Thomas Edison.

Ý tôi là, ai mà chả mắc sai lầm. Và tôi luôn nói rằng bạn phải dè chừng các bất lợi. Bởi vì đó có thể là cơ hội tuyệt nhất bạn từng thấy, và có khả năng là bạn để vuột mất cơ hội đó. Đừng để những việc như thế làm bạn thất vọng khi chuyện không thành. Morgan cương quyết giành được quyền điều hành ngành công nghiệp điện. Và ông sẽ làm theo cách của nhà Morgan.

Nếu như bạn là cái gai trong mắt ông, hay ông thèm muốn công ty bạn, hay là công nghệ mà công ty bạn sở hữu, bạn sẽ không muốn mình ở trong tình thế đó đâu.

Morgan quay lại với các bài học bố dạy cho ông. Ông định ép cuộc chiến thành sự quy phục. Ông bắt đầu cuộc tấn công bằng việc đuổi theo Westinghouse, và mọi thứ ông ấy sở hữu kể cả bằng sáng chế AC của Tesla.

Chúc mừng anh, Westinghouse. Tôi nghe rằng anh thắng thầu hợp đồng thác Niagara.

Tôi sẽ đưa anh ra toà vì vi phạm quyền sở hữu phát minh thiết kế AC. Tại sao anh lại muốn khởi kiện một vụ sẽ tốn cả triệu của anh... một vụ mà anh chắc chắn sẽ thua kiện?

Bởi vì anh không có đủ nguồn lực để theo đuổi một vụ kiện như thế này... và anh sẽ thất thế.

Anh muốn gì?

Anh biết rõ câu trả lời mà.

Chứng minh đầu tiên của tôi là dành cho những người trong các bạn sợ. Westinghouse không có lựa chọn nào khác ngoài việc đáp ứng yêu cầu của Morgan. Biết rõ chi phí của vụ kiện có thể khiến ông phá sản, ông buộc phải kí giao bằng sáng chế điện xoay chiều của Tesla. Nhưng Morgan không dừng ở Westinghouse. Do không có được hợp đồng Niagara, công ty Morgan thành lập cùng Thomas Edison sụp đổ. Và điện DC của Edison như là một thất bại. Thomas Edison có thể nói là nhà phát minh tài ba nhất mà nước Mỹ từng có. Và như bao nhiêu người tài ba khác, ông cũng có thể đưa ra các lựa chọn sai lầm tầm cỡ. Như Morgan lo lắng, chỉ có một cách để sửa chữa Điện lực Edison. Ông sẽ tái cơ cấu công ty. Và bước đầu tiên là loại bỏ Thomas Edison. Morgan mua lại toàn bộ cổ phần của cổ phiếu Điện lực Edison cho đến khi ông giành được quyền điều hành tuyệt đối công ty.

Giờ cứ quên chuyện Niagara, và Điện lực Tổng hợp Edison sẽ tiến tới những thứ tuyệt vời hơn. Tên công ty đã đổi thành... Điện lực Tổng hợp.

-         Nhưng đó là công ty của tôi.  Tôi phải có tiếng nói chứ.

-         Không còn nữa... Anh không còn nắm phần vốn chính nữa.

Công ty điện lực mới của Morgan.Điện lực Tổng hợp nhanh chóng trở thành một trong những tập đoàn lớn mạnh nhất địa cầu...trị giá khoảng 50 triệu đô-la, hay khoản tương đương hiện tại là trên 1 tỷ đô-la. Không còn Edison nữa, Morgan chuyển công ty thành điện AC. Loại chuẩn ngày nay vẫn sử dụng.  Với Điện lực Tổng hợp, bạn có thể thấy ngay rằng họ đang xây dựng một công ty lớn và thứ gì đó sẽ thay đổi thế giới này. Họ thực sự cố gắng tạo cho nó vị thế trên thị trường với cương vị là công ty tuyệt vời và trường tồn. Điện lực Tổng hợp sẽ tiếp tục tiến lên trở thành một trong những tập đoàn lớn nhất nước Mỹ.

Người chơi thay đổi, vốn thay đổi, nhưng bản chất của cuộc chơi là không đổi. Không cần phải hiểu ai sẽ là người bạn phải nịnh nọt, ai sẽ là người bạn cho một cú vào đầu, hay ai sẽ người bạn phải  mua luôn để đạt mục đích. Đó là cuộc chơi.

Nhờ thành lập Điện lực Tổng hợp, J.P. Morgan đã thống nhất ngành công nghiệp điện. Y như ông đã làm với đường sắt. Và Phố Wall.  Đó là một nước đi ông học từ bố. Một nước đi mà J.P. Morgan giờ lĩnh hội thành của riêng mình. Luôn có một lý do tại sao bạn không làm được gì đó, nhưng nếu sâu bên trong bạn nó là điều bạn cực kì khao khát,

thì bạn sẽ nắm lấy cơ hội,  đo lường thời cơ và đến được nơi bạn muốn.

J.P. Morgan gia nhập cùng với Rockefeller và Carnegie - hàng ngũ những con người

quyền lực nhất đất nước. Nhưng Morgan càng tiến tới đỉnh cao nhanh bao nhiêu thì ông lại càng tham lam nhiều hơn. Và vì quyền lực của ông gia tăng các đối thủ của ông buộc phải thay đổi cho phù hợp.

Nước Mỹ là quốc gia phát triển nhanh nhất thế giới. Kết nối bởi đường sắt, cung cấp nhiên liệu bởi dầu, và xây dựng bằng thép. Đất nước đã trở thành đấu trường cho các phát kiến mới kì diệu. Điện đang biến đổi thế giới. Và với Điện lực Tổng hợp,

J.P. Morgan là người lãnh đạo không đối thủ trong ngành điện đầu tư hàng triệu đô-la để xây dựng các trạm phát từ bờ biển này đến bờ biển khác.  Và lần đầu tiên đưa điện đến với mọi người.

Các nhà kinh doanh muốn thay đổi thế giới, muốn có ảnh hưởng to lớn, họ không chỉ đơn thuần muốn xây công ty. Họ muốn xây một ngành công nghiệp. Họ không muốn chỉ tạo ra một sản phẩm hay dịch vụ khác, họ thực sự muốn cải thiện cơ bản các mặt của cuộc sống con người.

Nhưng J.P. Morgan không hề muốn yên thân ở một ngành công nghiệp. Ông muốn sở hữu tất cả. Với cương vị là lãnh đạo ngân hàng đầu tư lớn nhất thế giới, Morgan sở hữu quyền lực không ai sánh được và ảnh hưởng to lớn,và ông đã trở về với cách cũ của mình. Chỉ khác giờ đây ông đưa Triều đại Nhà Morgan lên một tầm khác. Tầm với của Morgan rất rộng trong công nghiệp nước Mỹ. Ông trở thành nhân vật được kính trọng nhất, đáng tin cậy nhất và kỳ vọng nhất, không phải chỉ vì quyền lực và gia sản ông nắm giữ, mà vì tính cách của ông ấy.

Washington, D.C.

Sau hai năm khủng hoảng, Kho bạc nước Mỹ tiến rất gần tới phá sản. Và chỉ có một người chính phủ có thể nhờ cậy được. J.P. Morgan được gọi tới Washington để trợ giúp.

Chúng ta coi những giám đốc ngân hàng ngày nay là những kẻ tham lam như găng-xtơ làm ngân hàng vậy. Morgan có thể là một trong những kẻ tham lam nhất, nhưng ông đồng thời cũng có mặt tốt này, mà theo mặt này thì "Tôi có lòng tin vào con người, tôi có lòng tin vào đất nước, và tôi sẽ cho đất nước vay."

Morgan cho vay một khoản tổng cộng trên 100 triệu đô-la, khoảng 3 tỷ đô-la ngày nay. và cứu vớt chính phủ liên bang. Cứu nền kinh tế nước Mỹ khỏi tình cảnh sụp đổ hoàn toàn.

J.P. Morgan đích thực là giám đốc ngân hàng của đất nước. Ngày nay khi bạn nghĩ về điều đó, thì thật không thể tin được. Nhưng ông sẵn sàng cho đất nước vay tiền, khi đất nước gặp nạn. Morgan rõ ràng đang cân nhắc lợi tức quốc gia trong ngữ cảnh đó, đó là, việc cứu Kho bạc nước Mỹ là hành động cơ bản cho thấy mưu lợi cá nhân, nhưng đó lại là hành động của chủ nghĩa dân tộc. Quyền lực Morgan mới có được là một gáo nước lạnh lớn dội vào đối thủ đang yên giấc. Họ xem Morgan là mối đe doạ cần phải xử lý. Trước khi ông xử lý họ.

John Rockefeller chưa bao giờ cảm thấy sức ép giữ đế chế của mình nguyên vẹn như thế này. Mặc dù ông đã cố gắng hết sức ngăn chặn nhưng điện đã trở thành xu thế chủ đạo. Những con người lập nên những công ty vĩ đại này, họ tự nghĩ ra giải pháp cho vấn đề của họ. Bạn không giải quyết theo cách vẫn sử dụng theo sách vở. Bạn ra ngoài và thử gì đó mới mẻ vì bạn nghĩ cách đó có thể sẽ hiệu quả. Để giữ cho Standard Oil có lời được, Rockefeller cần phải tìm ra một sản phẩm thay thế dầu hoả. Và câu trả lời có thể ngay

trước mắt ông từ trước tới giờ. 

Chỉ cần trên 100 độ thì sẽ có hỗn hợp các chất an-kan. Tiếc là không sử dụng hỗn hợp đó làm gì được.

Tại sao lại không?

Dễ bay hơi.

Rockefeller nhắm đến một sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu mà hằng năm trời không ai để ý đến. Dòng chảy cực kì dễ cháy này ngấm vào trong lòng đất, và làm ô nhiễm các con sông. Chất độc hại đó được gọi là xăng và đến giờ, vẫn chưa có ai tìm ra cách sử dụng nó.

Rất nhiều lần tôi được hỏi rằng liệu bạn có phải nhẫn tẫm để gặt hái thành công không?

Và tôi nói rằng, bạn không phải nhẫn tâm làm gì, cái chính là bạn phải khôn ngoan. Khôn ngoan mới là quan trọng. Bạn phải khôn ngoan.

Rockefeller thuê một đội ngũ các nhà khoa học để tìm ra cách sử dụng loại chất độc hại này. Đầu tiên, họ tạo ra các sản phẩm nhỏ như là sáp ong tổng hợp, và nhớt. Nhưng Rockefeller ngày càng tin rằng xăng có một tiềm năng lớn hơn.

Việc chế tạo ra một loại động cơ mạnh mẽ hơn  dẫn đến sự phát triển của động cơ đốt trong. Đặc tính dễ cháy khiến xăng cực kì nguy hiểm, nhưng cũng lại cực kì hoàn hảo để làm nhiên liệu cho động cơ.

Bạn luôn tìm kiếm sự đổi mới kế tiếp. Cơ hội kế tiếp. Sự cái tiến sản phẩm kế tiếp. Sự cải tiến dịch vụ kế tiếp. Bạn luôn cố gắng trở nên tốt hơn. Thời điểm là quá hoàn hảo cho Rockefeller.

Nắm sẵn trong tay nguồn cung xăng lớn nhất thế giới, ông bắt đầu sử dụng động cơ chạy xăng để vận hành các nhà máy lọc dầu của mình. Năng suất và năng lượng cao của động cơ nhanh chóng biến nó thành chuẩn mực cho các nhà máy khắp đất nước. Nhưng khi động cơ được gắn thêm bánh xe tạo ra thứ được gọi là "xe ngựa không cần ngựa". Rockefeller nhận ra rằng xăng có thể còn lớn hơn cả dầu hoả.

Nhưng ngay lúc Rockefeller thấy được tương lai ngành dầu khí...Một mối đe doạ từ bên ngoài xuất hiện.

Sắp bước sang thế kỉ 20.

J.P. Morgan và John Rockefeller mắc kẹt trong trận chiến giữa điện và dầu hoả.

Đối thủ của họ, Andrew Carnegie, không tham dự trận chiến này. Ông vẫn âm thầm lặng lẽ xây dựng đế chế thép của mình lớn mạnh hơn bao giờ hết. Bao gồm các hợp đồng

bến tàu có lợi  với Hải quân Mỹ để cung cấp thép cho tàu chiến. Các hợp đồng đó làm ông trở thành nhà thầu quân sự đầu tiên của đất nước. Các biểu tượng của kinh doanh vĩ đại không phải vấn đề là chúng đáng giá trăm triệu đô-la, hay tỷ, hay ngàn tỷ đô -la, mà là chúng đẩy xã hội tiến lên.

Không cần biết động lực là gì, hay sản phẩm là gì, họ... sự tồn tại của họ và tham vọng thành công, quyền lực, tiền tài, danh tiếng của họ... đẩy chúng ta tiến tới.

Nhưng giờ đây, J.P. Morgan sắp sửa đưa kinh doanh lên một tầm cao mới. Ông bắn đầu tìm kiếm các cách kiếm ra tiền khác. Dựa vào hình mẫu kinh doanh của bố ông, ông tạo ra một chiến thuật cực kì mới mẻ, nó được biết đến là "hình thức Morgan".

"Hình thức Morgan", thực tế là chiếm lấy những công ty  đang đối đầu nhau, đưa chúng lại với nhau, và điều hành công ty theo một cách mà cạnh tranh giảm, lợi nhuận tăng. Nói cách khác, nó là cố gắng áp đặt luật lệ lên những ngành công nghiệp cạnh tranh nhau dữ dội này. Morgan bắt đầu tái cơ cấu các công ty trong mọi ngành trong toàn đất nước. Sa thải công nhân và loại bỏ các thành phần không hiệu quả. Trong khi đó vẫn đặt lợi nhuận lên hàng đầu. Và các đối thủ của Morgan cũng nhanh chóng tiếp cận phương thức tương tự.

Những mặt tối... lòng tham, khát vọng, những kẻ mơ mộng, những điều về nhà kinh doanh, nhìn kĩ vào những mặt đó, bạn có thể sẽ không thần tượng họ như bạn thần tượng họ sau sự kiện nào đó.

Carnegie và Rockefeller cũng bắt đầu áp dụng "hình thức Morgan" cho công ty họ. Tối đa hoá lợi nhuận bằng cách cắt giảm nhân công. Những ai còn việc làm buộc phải làm việc nhiều giờ hơn. Lương thấp hơn. Những gì chúng ta thấy trong thời kì hoàng kim của tư bản chủ nghĩa là mặt không được kiểm soát của chủ nghĩa tư bản mà ngày nay chúng ta cảm thấy mừng vì có chính phủ liên bang, vì không có ai giám sát mọi thứ cả.

Điều kiện làm việc của công nhân trên đất nước trở nên cực kì tệ hại cũng như việc đi làm đối với người Mỹ, trở thành một công việc nguy hiểm. Bạn có nhóm công nhân hoặc thậm chí là những người thất nghiệp chịu khổ một thời gian dài. Họ nhận lương rất thấp, nếu may mắn trong khoảng thời gian này, thì trên đồng lương chết đói một chút, rất nhiều người như vậy. Nên, có sự gia tăng phân biệt giàu nghèo trong khoảng thời gian này gây bất công xã hội tăng cao. Cái cách mà người ta định nghĩa có và không có, giàu sụ, những gã bên quỹ đầu tư,  và những người cố gắng trả thế chấp. Chưa bao giờ có tình trạng như những gì diễn ra ngày xưa, bạn biết đấy, công nhân thực sự bị ngược đãi. Khoảng cách giữa giàu và nghèo tiếp tục lớn dần với cường độ kinh người. Trong khi công nhân phải oằn mình ra làm thì lợi nhuận mà Carnegie, Morgan, và Rockefeller tăng không ngừng.

Đối với triệu công nhân khắp đất nước, những người khổng lồ công nghiệp là biểu tượng cho mọi thứ sai trái ở nước Mỹ. Cơn giận dữ sôi sục trong lòng công nhân. Cơn giận nhanh chóng bùng nổ. Với năm bầu cử cận kề,  một chính trị gia từ Nebraska đang thay đổi sự thất vọng của công chúng. Tôi sẽ đập tan những kẻ độc quyền đó. Và nhắm vào những con người giàu nhất nước Mỹ.

Nghe thấy tôi chưa Carngegie?

Nghe chưa hả Rockefeller?

William Jennings Bryan là một thế lực chính trị nổi lên đang thu hút đông dân chúng và thề rằng sẽ chấp dứt sự độc quyền trong đất nước. Nhưng lời hứa của Bryan về một sự thay đổi lại là tin dữ cho những người đứng đầu thương mại nước Mỹ. Đối với nhiều người thì tình hình là tiền nhiều, những tập đoàn lớn, lớn nhất như Standard Oil, đang giành quyền kiểm soát đất nước. Từ đây nổ ra những phong trào tiến bộ. Và phần quan trọng của nền móng phong trào đó là xây dựng luật chống độc quyền. Không chỉ xây dựng luật, mà phải truy tố những kẻ độc quyền.

Rockefeller, Carnegie, và Morgan tốn bao nhiêu công sức xây dựng đế chế của mình từ hư vô. Họ sẽ không để một chính trị gia có uy tín huỷ hoại đế chế của họ.  Nhưng dân nguyện thì một lòng chống lại họ. Và trong khi Bryan bắt đầu chiến dịch chạy đua vào Nhà Trắng những người khổng lồ biết rằng chặn ông không phải là dễ.

Họ nghĩ ra một kế hoạch táo bạo, chưa ai từng thử bao giờ.

Nhưng có một vấn đề để thành công, họ không thể làm một mình. Lần đầu tiên trong lịch sử, những con người quyền lực nhất nước Mỹ tạm gạt chuyện cạnh tranh sang một bên và hợp tác với nhau.

-Anh thấy sao?

-Chúng ta cần mua ghế Tổng thống.

Những người xây dựng nước Mỹ hùng mạnh - J.P. Morgan (Kỳ 06)

Một cuộc chiến về tương lai của điện đang đến, và J.P. Morgan có thể là người đầu tiên hứng chịu tổn hại. Những thay đổi lớn của nước Mỹ khiến cho cách thế giới nhìn đất nước này thay đổi. Ở những nơi từng là thất bại, thì giờ đây các phát kiến đang dẫn dắt đất nước vào một thời đại mới.

Đường sắt, dầu, và thép đã tái thiết đất nước, và điện đang tạo ra các tiến bộ vượt bậc.

Âm mưu muốn chiếm ngôi vị người đàn ông thắp sáng nước Mỹ từ tay John D.Rockefeller của J.P. Morgan đã dẫn ông tới hợp tác với Thomas Edison để thành lập nên một trong những công ty điện đầu tiên, và cùng nhau, họ cấp điện cho vô số nhà ở New York.

Các phát minh, những thứ mà hầu như xuất hiện từ hư vô,  đòi hỏi tầm nhìn phải xa và có sự hỗ trợ to lớn từ ban lãnh đạo, vì đó là những bước nhảy vọt vĩ đại. Nếu lãnh đạo không chấp nhận phát minh đó và thực sự không biết nắm lấy và sở hữu nó, thì phát minh đó sẽ không thành hiện thực. Morgan đã đi ngược lại lời khuyên của bố ông qua việc giúp đỡ Edison, nhưng ông vẫn duy trì một quy tắc ông học được.

-Bao nhiêu người đang cạnh tranh với anh, Edison?

-Không có gì đáng phải để tâm.

Edison đang phớt lờ khả năng của thách thức lớn nhất đối với thiết kế điện của ông, và nó lại xuất phát từ chính phòng thí nghiệm của ông. Tập sự của ông, Nikola Tesla.

Nikola Tesla, từ khi còn rất trẻ, đã ám ảnh bởi điện. Và khi lần đầu ông gặp Thomas Edison, ban đầu thì ông thần tượng Edison...

-Ngài Edison.

-Có gì sao?

-Tôi băn khoăn không biết liệu ngài có thể xem qua thiết kế động cơ AC của tôi không.

-Không ai quan tâm thiết kế của cậu đâu, Tesla. Dòng điện xoay chiều không an toàn, vì vậy mà ta mới phải sử dụng dòng một chiều.

Tesla đã phát triển một dạng mới của điện được biết đến là "dòng xoay chiều", hay "AC". Nhưng Edison tin rằng dòng AC có điện thế cao nguy hiểm hơn nhiều dòng điện một chiều chuẩn mà ông tạo ra. 

Tôi nghĩ Edison có lẽ coi Tesla chỉ là một nhân viên trẻ. Ý tôi là, dù gì thì Edison nổi tiếng thế giới, còn Tesla chỉ là một trong nhiều chàng trai trẻ thông minh làm việc cho ông, và việc Tesla phát triển AC không là vấn đề gì với Edison, vì Edison xem bản thân là người thực sự giải quyết vấn đề điện này và thương mại hoá nó.

- Gì đây?

- Đơn xin nghỉ việc của tôi.

- Sẽ không có ai tuyển cậu đâu.

- Tôi sẽ thành lập công ty của riêng mình.

- Chúc cậu may mắn kiếm được người đầu tư.

Giờ đây được tự do theo đuổi lý tưởng của bản thân, Tesla bắt đầu tìm kiếm nhà đầu tư tài trợ cho công nghệ AC của mình. Ông tìm được một nhà phát minh làm kinh doanh George Westinghouse.  

-Khi từ trường chuyển động, thì động cơ quay theo. Tự động cơ cấp điện cho nó.

-Cậu nghĩ truyền tải AC được bao xa? Ý tôi là, tiềm năngcủa nó cỡ nào?

-Chỉ cần xây một nhà máy phát điện, thì đủ cung cấp điện đến vùng phía đông của nước Mỹ.

-Thế thì quá tuyệt vời.

Morgan và Edison có thể là người thắp sáng điện cho New York, nhưng Westinghouse và Tesla tin rằng năng lượng tuyệt vời dòng xoay chiều đem lại thì hiệu quả hơn...và họ bắt tay vào chứng minh điều đó.

Chứng minh đầu tiên của tôi là dành cho những người trong các bạn lo sợ rằng AC và điện cao thế sẽ khiến thế giới trở nên không an toàn.

Tesla du hành khắp đất nước, biểu diễn với xung điện AC qua người mình. Các buổi trình diễn thành công khiến nhu cầu thành lập các trạm phát điện Westinghouse tăng cao. Những người hiểu được khoa học điện nhận ra rằng Tesla là người khổng lồ mới, và là một đối thủ ghê gớm.

J.P. Morgan bỗng dưng thấy mình trong một tình thế không hề thân thuộc. 

- Tôi tưởng anh không có ai cạnh tranh cơ chứ. 

- Không có ai đáng phải để tâm. 

- "Tôi vừa được chứng kiến toàn cảnh bức tranh và mô tả một máy điện vừa được phát minh bởi ngài Tesla, loại máy chắc chắn sẽ cách mạng hoá ngành điện thế giới."

- AC có điện thế rất cao, và nó gây chết người. Một cậu bé chạm phải một sợi dây hở điện và bị giết ngay tức khắc. Còn ngài, thưa ngài. Nhà ngài chỉ có DC thôi. Không ai trong nhà ngài đối mặt với rủi ro cả.

Công nghiệp điện đang có hai hệ thống  đối nghịch nhau: AC và DC. Và thế giới chỉ có chỗ cho một. J.P. Morgan đặt cược mọi thứ vào Thomas Edison. Nhưng theo thời gian cuộc chiến giành cấp điện cho đất nước nóng dần lên, áp lực  Morgan đặt lên vai Edison đã đẩy ông vào con đường đen tối.

Những tiến bộ của nước Mỹ trong 3 thập kỉ khiến ai cũng phải choáng ngợp. Đường sắt thay cho đường xe ngựa kết nối đất nước, và các thành phố của đất nước cao ngất trời nhờ thép. Đầu tiên là dầu hoả biến đổi màn đêm, và bây giờ, sắp tới là điện thắp sáng mọi ngôi nhà. Chỉ có John D. Rockefeller là không để cho J.P. Morgan và Thomas Edison tự tung tự tác. Ông quyết tâm giữ cho dầu hoả dẫn đầu trong trò chơi ánh sáng này. Ông bắt đầu một chiến dịch để ngăn chặn điện trước khi nó đủ lực tiến, mặc dù có thể ông đã đánh giá thấp sức hấp dẫn của năng lượng mới mẻ kì diệu này.

J.P. Morgan có nhiều thứ phải lo lắng hơn là Rockefeller. Bố của Morgan luôn dặn ông phải tránh cạnh tranh bằng bất cứ giá nào. Và giờ ông và Thomas Edison mắc kẹt trong cuộc chiến nảy lửa xem cái nào sẽ trở thành loại điện thống trị thị trường. Nikola Tesla đã phát triển thành công một cách tải điện hoàn toàn mới, và công nghệ của ông đe doạ huỷ diệt mọi thứ mà Morgan và Edison xây dựng.

Công nghiệp điện hiện đang có hai hệ thống đối nghịch nhau: AC và DC. Thế giới này chỉ có chỗ cho một. Nếu Morgan thua, ông có thể sẽ mất danh tiếng, và địa vị của mình.

Morgan tăng sức ép đối với Edison, bắt Edison phải loại bỏ cạnh tranh bằng mọi giá.

J.P. Morgan thực sự là một nhân vật phi thường. Ánh mắt sắc bén, quyết đoán, rất thông minh,  và ông là kiểu người có tính cách.

"Tôi sẽ chịu trách nhiệm."

 Và ông đã làm như vậy.

 Cảm thấy được sức ép của Morgan trên vai,

Edison lao vào nhiệm vụ chứng tỏ rằng dòng một chiều của ông là dạng điện an toàn nhất. Cuộc chiến về dòng điện này là mặt tối của Thomas Edison. Chiến thuật mà Edison sử dụng là thuyết phục  công chúng rằng dòng xoay chiều gây chết người.Đây là một mặt của Edison mà ta thường không thấy.

Ông bắt đầu sử dụng dòng xoay chiều của Tesla trong một loạt các chứng minh, hi vọng làm dân chúng sợ năng lượng của AC. Edison dùng mọi loại thủ đoạn bẩn thỉu hòng cố gắng làm mất uy tín AC. Ông giết các con vật trước mắt người xem. Nhưng không có gì xem ra ngăn cản được sự nhiệt tình công chúng dành cho dòng điện mạnh hơn của Tesla. Trong lúc tuyệt vọng tìm cách làm hài lòng Morgan.

Edison thở phào nhẹ nhõm khi nhận được một bức thư có thể là cơ hội cho ông. Một nhà tù bang ở New York đang tìm kiếm một phương thức tử hình thay cho phương thức treo cổ. Rất nhiều người tin rằng phương thức treo cổ thời Trung cổ này là độc ác và vô nhân tính. Điện có thể là phương án thay thế hữu hiệu. Thiết kế Edison hình dung ra khá đơn giản, nhưng mang tính mới mẻ.

Edison rất vui mừng giúp đỡ phát triển một loại ghế điện, miễn là ghế điện đó sử dụng nguồn phát dòng xoay chiều Westinghouse.  Edison tập trung mọi sự chú ý của phòng thí nghiệm vào việc phát triển chiếc ghế điện đầu tiên của thế giới. Đây là cơ hội hoàn hảo để chứng minh rằng AC của Tesla là cực kì nguy hiểm... thậm chí gây chết người.

Nhà tù mời báo giới đến chứng kiến buổi trình diễn rợn người không tưởng được. Buổi tử hình đầu tiên trên thế giới...bằng điện. Kết quả thì về cơ bản mà nói họ đã nướng sống tử tù này và làm hỏng buổi tử hình. Hành động khủng khiếp này lại "gậy ông đập lưng ông" đối với Edison. Công chúng không hề liên kết AC tới Tesla. Tất cả những gì họ nhớ là điện được sử dụng để giết người. Và Edison đứng sau vụ này.

Danh tiếng của ông bị tổn hại nặng nề. Và J.P. Morgan phải chịu số phận thảm khốc hơn.

- Để ta nói rõ vài điều thế này. Ta không muốn Nhà Morgan ta không liên quan gì đến điện. Hay bất kì công việc xấu xa nào. Ta dành cả đời để gây dựng tiếng tăm và ta sẽ không để con huỷ hoại nó đâu. Con đang có cơ hội xây dựng nên Pierpont!  Kết thúc rồi. Mai ta đi tàu đến Monaco. Trong lúc ta đi, con phải bán cho bằng được toàn bộ vốn con đầu tư vào mấy công ty Edison này.

Morgan dấn thân thực hiện mong muốn trở thành một nhà cách tân huyền thoại. Nhưng giờ đây mong ước đó đã sụp đổ. Edison đã rơi vào đúng con đường mà John Rockefeller mong muốn. Con đường chứng minh điện rất nguy hiểm và gây chết người.

Morgan biết rõ nếu thu hồi vốn đầu tư vào Edison thì ngành điện sẽ sụp đổ hoàn toàn. Và sẽ chỉ còn Rockefeller ở đỉnh cao của trò chơi ánh sáng này. Nhưng mặc kệ sự phản đối của bố ông... Morgan vẫn tin rằng điện chính là tương lai. Và không lâu sau, tin tức về một dự án mới khơi dậy lại ngọn lửa khát vọng của ông. Một dự án sẽ xoá vết nhơ thí nghiệm của Edison và khôi phục niềm tin của công chúng về ngành điện.

Điện sắp được sử dụng rộng rãi toàn quốc. Một công ty ở Thác Niagara đã bắt tay vào thực hiện một trong những dự án xây dựng đầy tham vọng từng được đảm nhận. Nhà máy điện lớn nhất thế giới đang được xây dựng. Và 1300 con người đang đào một đường hầm đồ sộ  dài 4 km vào nền đá. Một khi hoàn thành, sức nước của thác chảy sẽ tạo ra một năng lượng không tưởng khoảng 120 000 mã lực.  Nhiều hơn tất cả lượng điện được sản xuất xuyên suốt đất nước...cộng lại.

Niagara là một bước ngoặt lịch sử của ngành điện. Nó không những cho thấy truyền tải điện đi xa là khả thi mà còn là thực tế. Trạm phát điện Niagara đủ sức cấp điện thắp sắng toàn bộ vùng Đông Bắc. Việc lợi dụng một nơi cực kì nổi tiếng có sức nước mạnh phi thường thế này  và khai thác sức mạnh đó cho điện sẽ cho thế giới thấy rằng đây là điều có thể thực hiện bất cứ đâu. Nhưng Công ty Điện lực Niagara vẫn chưa quyết định ai sẽ cung cấp điện cho máy phát: DC của Morgan và Edison hay AC của Tesla.

Trạm phát điện lớn nhất thế giới này sẽ là một lá bài làm thay đổi toàn bộ cục diện trận đấu. J.P. Morgan biết rằng đây chính là cơ hội để ông tạo ra đế chế ông hằng mong muốn. Nhưng ông cũng cân nhắc rằng để có hợp đồng cấp điện cho Niagara sẽ đòi hỏi một số tiền lớn đầu tư. Một số tiền mà bố ông sẽ  không bao giờ cho phép.

Morgan rối như tơ vò suy nghĩ nước đi kế tiếp... thì bi kịch ập đến. Bố ông gặp phải tai nạn xe ngựa khủng khiếp. Junius Morgan qua đời do bị thương quá nặng.

Giờ J.P lên nắm quyền điều hành Triều đại Nhà Morgan. Đế chế của họ Morgan có vô số khoản đầu tư kinh doanh vào đường sắt, bất động sản, hàng hải, sản xuất...và điện. Bố ông qua đời đồng nghĩa không gì ngăn cản Morgan được nữa. Junius qua đời là môt cú sốc rất lớn đối với Morgan. Nhưng đồng thời nó cũng là

sự giải toả phần nào, vì sau khi bố qua đời ông được là con người mình mong muốn. Sự tự do đó giúp ông nhận ra tiềm năng thực sự theo khía cạnh nào đó.

Mạng lưới của Morgan đáng giá hơn 4 lần tài sản bố ông. Và ngay lập tức ông có được hàng trăm triệu đô-la. Và ông tính sử dụng số tiền đó để có được hợp đồng Niagara. 

- Thời điểm tốt nhất để mua là khi máu đã đổ trên đường.

- Tôi không hiểu ý ngài cho lắm.

- Đó là lời khuyên Lloyd Rothschild cho bố tôi. Ông cũng không nghe theo lời khuyên đó bao giờ. Tôi sẽ tăng số tiền đầu tư thêm 4 triệu đô-la. Tôi cũng cho anh thêm 1 triệu đô-la tiền mặt để phát triển các dự án khác.

- Thế thì sẽ không có vấn đề gì cả.

- Tốt. Công ty Điện lực thác Niagara đang mời thầu dự án Trung tâm phát điện thác Niagara. Họ vẫn chưa quyết định sẽ sử dụng AC hay DC. Tôi muốn anh chuẩn bị một gói thầu, Edison.

- Đây giờ là một cuộc đua. Anh nên thắng đấy. Chọn đúng thời là tất cả trong kinh doanh.

Ai cũng muốn mình là người tiến đầu tiên. Ai cũng muốn sở hữu thứ vượt trội tương thích tương đối, hoặc thứ mới mẻ, vượt trội. Bạn phải chọn đúng lúc, đúng thời. Chọn thời trong kinh doanh cũng như nắm bắt cơ hội trong cuộc sống vậy. Nó có lẽ quan trọng tương đương các yếu tố đơn lẻ khác.

Việc xây dựng trạm điện Niagaravẫn tiếp tục với cường độ khắc nghiệt. Các công nhân sắp hoàn thành việc lắp đặt đường ống dài 4 km. Và sẽ không còn lâu trước khi nước đổ vào đó làm quay các tua-bin to cỡ ngôi nhà. Các tua-bin đó đủ sức tạo ra điện thắp sáng cho cả vùng Đông Bắc. Morgan hiểu rõ để có được hợp đồng đó, ông cần phải loại bỏ đối thủ của mình.

Tesla và Westinghouse đang tiến triển tốt với dòng xoay chiều. Nhưng sau khi công ty nhanh chóng được mở rộng, thì Westinghouse lại ngập đầu trong núi nợ. Và công ty của ông đang vùng vẫy cố ngoi ngóp. J.P. Morgan nhìn thấy cơ hội lợi dụng chính điểm yếu của mình. J.P. Morgan có ảnh hưởng rất lớn đến thị trường chứng khoán khi thi trường vận hành thất bại. Trong trường hợp của George Westinghouse, công ty của ông rất nhiều lần mất giá trên thị trường chứng khoán do ảnh hưởng của Morgan. Morgan lợi dụng sự suy thoái trong kinh tế phát động một chiến dịch bẩn thỉu nhằm đẩy giá cổ phiếu của Westinghouse xuống.

- Ngài Morgan! Trong tình thế khủng hoảng này thì cần phải làm những gì?

- Không việc gì phải hoảng loạn cả.

- Ngài Morgan, chúng ta đang bên bờ vực của sự suy thoái phải không?

- Không nếu chúng ta hành động khôn khéo.

- Vậy bao nhiêu công ty nữa sẽ phá sản, ngài Morgan?

- Những công ty duy nhất gặp rủi ro là những công ty mở rộng nhanh, vốn mạnh, các dự án thất bại nợ tiền.

- Cám ơn, các quý ông.

Bình luận của Morgan rất tinh tế. Nhưng ảnh hưởng của ông lên phố Wall rất lớn, khiến tác động của chúng mang tính phá huỷ ghê gớm.  Trong vài tuần kế tiếp, các nhà đầu tư liên tục bán cổ phiếu của Westinghouse, khiến giá trị công ty rớt thê thảm. Chỉ trong vòng vài ngày, công ty suýt nữa phá sản.

Bạn thành công ở việc nào đó và tự dưng kiếm được rất nhiền tiền và thế giới nói rằng bạn thành đạt. Lúc đó không còn ranh giới cho thất bại nữa. Chỉ còn mức độ thành công. Với việc Westinghouse nợ ngập đầu, Morgan tin rằng không còn bất cứ đối thủ nào tranh giành hợp đồng Niagara với ông.

Không kiếm ra cách nào kêu gọi tài trợ, Westinghouse sẵn sàng chấp nhận thua cuộc.

- Tesla, lý do tôi ở đây là để báo với cậu rằng công ty của tôi đang bên bờ vực phá sản.

- Ông có thiết kế động cơ AC của tôi mà. Sẽ kêu gọi tài trợ được thôi.

- Thực tế là ngược lại. Không ai chịu cho tôi mượn tiền vì vấn đề tiền bản quyền của phát minh đó.

 - Ích lợi mà nền văn minh này hưởng được từ hệ thống điện đa pha của tôi có ý nghĩa nhiều với tôi hơn số tiền được đầu tư.Ngài Westinghouse, ngài sẽ cứu được công ty của mình để phát triển phát minh của tôi. Đây là bản hợp đồng, và tôi sẽ xé nát nó. Và ngài sẽ không còn gặp bất cứ vấn đề gì với tiền bản quyền phát minh của tôi.

 - Cám ơn cậu, Nikola.

Tesla giao Westinghouse quyền điều khiển AC, và tử bỏ mọi quyền sở hữu phát minh. Nhờ đó đầu tư rót vào liên tục. Và Điện lực Westinghouse lại tiếp tục tồn tại. Westinghouse biết rõ để đánh bại được Morgan, ông phải đi một nước cờ táo bạo. Và không lâu sau đó, ông có được cơ hội hoàn hảo. Chicago sắp tổ chức một trong những sự kiện tầm cỡ thế giới, đó là... Hội chợ Thế giới.

Các nhà tổ chức muốn sự kiện là nơi trưng bày hoành tráng nhất từng được thấy cho công nghệ. Họ quyết định thắp sáng suốt sự kiện bằng điện. Những người quản lý và những người làm nên Hội chợ Thế giới ở Chicago năm 1893 muốn có một thành phố hoàn toàn chạy điện. Họ muốn có sự vượt trội công nghệ. Họ mời các công ty đến thầu hợp đồng cấp điện cho hội chợ. Morgan cho rằng ông và Edison chắc chắn sẽ có được hợp đồng này.

Nhưng Westinghouse lại có kế hoạch khác. Ông quyết liệt bỏ thầu dự án rẻ hơn...chắc  nịch rằng ông có thể thắp sáng hội chợ với giá ít hơn một phần tư Morgan và Edison thầu. Nước đi táo bạo giúp ông có được hợp đồng, và Westinghouse và Tesla ngay tức khắc bắt tay vào làm việc nối dây khắp hội chợ.  Và cuối cùng, vào đêm khai trương, với mọi con mắt trên thế giới tụ tập về Chicago này, họ bật công tắc. Và ngay tức thời, hơn 200 000 bóng đèn được thắp sáng. 27 triệu người đến với hội chợ và được chứng kiến một thế giới được điện hoá.  Và việc đó có tác động lớn, mạnh mẽ giúp tiếng tăm công nghệ lan truyền.  Mọi người nhận ra rằng một tương lai điện đang đến. Đây là một sự kiện trưng bày chưa từng có trên thế giới. Và nó được cấp điện bởi dòng điện xoay chiều của George Westinghouse và Nikola Tesla. Hội chợ mãi mãi là minh chứng cho sự an toàn và khả năng đứng vững của AC.  Buổi trình diễn ấn tượng của Westinghouse và Tesla còn một hệ quả khác. Đã có quyết định ai sẽ là người cấp điện cho trạm Thác Niagara.

Hai bức thư được gửi đi nhưng chỉ một người sẽ có được hợp đồng.

Những người xây dựng nước Mỹ hùng mạnh - J.P. Morgan (Kỳ 05)

Đất nước dần khôi phục sau một cuộc nội chiến dài, và giờ đây vững mạnh hơn bao giờ hết Cornelius Vanderbilt đã dùng vũ lực và sự uy hiếp để tạo nên một đế chế đường sắtliên kết mọi miền đất nước.

John D. Rockefeller bắt đầu từ xuất phát điểm khiêm tốn, nhưng với sự quả quyết tuyệt đối và tàn nhẫn của mình, ông đã độc quyền ngành công nghiệp dầu.

Và kế đến, một sản phẩm mới đã làm thay đổi diện mạo nước Mỹ. Và nhờ có thép của Andrew Carnegie, giờ đây các thành phố của nước Mỹ vươn cao tới bầu trời.

Không có gì là không thể cả. Nhưng sau khi ông có liên quan đến một trong những thảm hoạ kinh hoàng nhất trong lịch sử nước Mỹ, đế chế của Carnegie bắt đầu lung lay.  Chủ tịch của ông, ngài Henry Frick, thúc ép công nhân đến điểm giới hạn...khiến họ đứng lên đấu tranh, lập rào cản trước nhà máy chính của công ty Carnegie Steel, và khi Frick quyết định dùng vũ lực chiếm lại nhà máy ông bị người ta mưu sát.

Andrew Carnegie buộc phải suy tính lại mọi thứ.

Với các sự kiện như chủ tịch bị bắn, và công nhân thì chống đối, Andrew Carnegie đang gặp rất nhiều khó khăn. Công ty của ông và danh tiếng của ông đang bị đe doạ. Và đế chế ông dành cả đời để xây dựng đang bên bờ vực của sự sụp đổ. Với mong muốn cứu vãn gia tài của mình, Carnegie đành rút ngắn chuyến đi nước ngoài của mình, và mau chóng trở về Pittsburgh.

Henry Frick sống sót qua khỏi vụ mưu sát. Chỉ 3 ngày sau khi bị bắn và đâm, ông đã trở về văn phòng ở Carnegie Steel. Cuộc gặp gỡ hụt giữa Frick và thần Chết chỉ càng khiến ông kiên quyết hơn. Nhưng đối với ông chủ Andrew Carnegie thì khác, sự kiện nhắc nhở ông chủ tịch là một gánh nặng.

Đã có những lúc Frick cho rằng "Ta điều hành công ty này. Là kẻ giỏi nhất vùng Pittsburgh. Là kẻ phải nài lưng làm 12 tiếng/ngày. Là kẻ phải chịu một viên kẹo đồng vào đầu. Nên ta phải là số một."

Mối quan hệ giữa Carnegie và Frick trở nên xấu đi,  và ông nhận ra rằng mình cần phải thay đổi nó.  Carnegie không vui vì chuyện này. Ông to nhỏ với phóng viên vùng Pittsburgh rằng nếu không phải do ông đi công tác nước ngoài, thì tình hình sẽ khác rồi. Rồi thì sẽ không có vụ đổ máu này. Rằng ông sẽ tôn trọng công nhân hơn. Và ông thu hẹp quyền lợi của Frick. Nhưng Frick từ chối thừa nhận bất kì trách nhiệm nào. Tức giận vì bị Carnegie trừng phạt, ông ta thậm chí âm mưu và chỉ đạo một vụ thôn tính. Carnegie Steel từ từ mục ruỗng từ trong ra ngoài.

Nhưng thách thức lớn nhất cho đế chế của Carnegie không phải từ bên trong. Một mối đe doạ mới đang nổi lên. J.P. Morgan là một giám đốc ngân hàng, người mà kiếm bạc tỉ từ việc hợp nhất các ngành công nghiệp yếu kém, mua lại các công ty thất bại và đưa chúng trở lại thời kì hoàng kim của chúng. Những công ty như Carnegie Steel chẳng hạn.

Bạn nhìn vào J.P. Morgan, và cách ông ấy điều hành các ngân hàng. Về cơ bản mà nói ông ấy là một người thống trị ngành công nghiệp ngân hàng, và, quan trọng nhất là, thống trị tài chính của cả đất nước.

Morgan đã hợp nhất các phần của ngành công nghiệp đường sắt thất bại, làm cho chúng sinh lãi được bằng việc loại bỏ các cạnh tranh không cần thiết.Ông ấy cực kì xuất sắc trong việc chiếm lĩnh các bên đang có xung đột, các bên mà đang huỷ diệt một ngành công nghiệp nào đấy, và đưa ra các điều khoản hoà bình phù hợp cho họ, nhưng có lợi cho ông,  và điều đó tự là đòn bẩy trong kinh doanh cho ông.

Bất cứ ai biết điều gì đó về ông đều công nhận rằng, dù thích ông hay không, thì ông ấy

khiến cho mọi việc êm xuôi.

Do Frick quá nhẫn tâm, Andrew Carnegie lo sợ rằng ông sẽ trở thành mục tiêu kế tiếp của Morgan. Ông đi một nước cờ táo bạo. Một nước đi không thể tránh khỏi.

Andrew?

Henry. Anh thế nào?

- Ổn.

- Tốt.

- Hôm qua ban quản trị tổ chức họp.

- Sao tôi không biết gì nhỉ.

- Ban quản trị đã quyết định rằng sẽ là tốt nhất khi Carnegie Steel huỷ bỏ hợp đồng với anh. Anh sẽ phải trao trả lại cổ phần trong công ty. Anh tất nhiên cũng sẽ nhận được khoản bồi thường  như hợp đồng đã định.

- Carnegie!

Trong khi Carnegie gồng mình sửa chữa đế chế điêu tàn của ông, J.P. Morgan tiếp tục nhắm vào các công ty thất bại, và tiếp tục sát cánh bên người bố huyền thoại của mình.

Junius Morgan là nhà sáng lập nên một trong những ngân hàng đầu tư kiểu mới đầu tiên,

một đế chế tài chính được biết đến với cái tên “Triều đại Nhà Morgan”.

J.P. Morgan được sinh ra là cho kinh doanh ngân hàng. Bố ông là người thuộc thế hệ đầu tiên những chủ ngân hàng bên kia Đại Tây Dương, và vì thế ông xác định chính tài chính sẽ là ngành chỉ đạo các ngành khác trong tương lai.

Hartford, Connecticut - 30 năm trước

Từ khi còn nhỏ, J.P. được dạy rằng chỉ có duy nhất một cách kinh doanh: cách của nhà Morgan. Đầu tư tiền của người khác và thu lời cho bản thân.

Tối nay ta sẽ về. Đến lúc đó phải cân bằng cho xong các tài khoản đấy.

Bố của Morgan rất là sát sao con cái. Junius không hề rời mắt khỏi Morgan trong nhiều năm. Điều đó quá sức chịu đựng của ông.

Mở ra đi. Giờ thì nhấc nó lên. Cảm nhận sức nặng đi.

Biết cảm giác đó là gì không?

Đó là cảm giác được cầm 1 triệu đô-la.

Giờ, học cách tự kiếm ra số tiền đó.

Tình cha con giữa họ ngày càng rạn nứt.

Và đến năm 40 tuổi, ông dự định tạo danh tiếng riêng cho mình. Những thứ này có

cần thiết lắm không?

Bức tranh đó 400 tuổi đấy.

Vâng, thưa ngài.

Ta không hiểu sao con lại cần đi cướp tí nghệ thuật Châu Âu này về. Chỉ là mua vài

bức tranh thôi mà bố,  có phải là nguyên bảo tàng đâu.

Ngân hàng nước Anh có nhờ ta xử lí vấn đề trái phiếu tiếp theo của họ, nên ta nghĩ chắc con sẽ về London cùng ta?

Ở đây con còn nhiều việc lắm.

Luôn nhớ lòng trunh thành chúng ta ở đâu đấy, Pierpont.

Con sẽ cố nhớ.

Nhớ báo cho ta tình hình.

Ta để con ở lại sắp xếp mấy bức tranh vậy.

J.P. Morgan hiểu rõ tình hình, và ở điểm nào đấy ông nhận ra rằng, bố ông thành đạt là thế, nhưng ông có thể vượt qua cả bố ông.

Bố của Morgan luôn căn dặn ông rằng tránh mạo hiểm nhiều, nhưng J.P. Morgan quá mệt mỏi khi phải làm mọi việc theo cách của bố ông.

Ông không đơn thuần chỉ muốn mua lại việc kinh doanh, ông muốn xây dựng một ngành mới riêng của mình. Ông chứng kiến John Rockefeller và Andrew Carnegie xây dựng đế chế của họ từ hư vô và ông muốn mình là người kế tiếp.

Nhưng để được thế, Morgan phải tìm cho mình một sự đột phá. Ông liền để ý đến một trong những nhà phát minh tài ba nhất thế giới.

Thomas Edison đã là nhà cách tân nổi tiểng khi mới chỉ 19 tuổi. Ông nổi lên sau khi

hoàn thiện máy điện tín  rồi đến phát minh máy điện báo tỉ giá cổ phiếu, và máy hát đĩa.

Suốt cuộc đời ông, Edison nắm giữ hơn 1000 bằng sáng chế. Nhưng hiện giờ, ở tuổi 31,

Edison đang thử nghiệm phát minh vĩ đại nhất của ông.

Edison có một khả năng đặc biệt giúp ông quan sát một vật, rồi tìm ra cách sử dụng nó

mà trước đó không ai nghĩ tới.

Morgan quan tâm tới một phát minh: bóng đèn điện, và dòng điện. Một dòng chảy năng lượng vô hình đốt nóng sợi dây tóc nhỏ trong bóng đèn như ma thuật, và làm sợi dây phát sáng.

Ánh sáng điện sẽ cách mạng hoá thế giới. Như lửa, hay bánh xe, nó sẽ thay đổi cách sống của con người.

J.P. Morgan thấy được ngay tiềm năng nơi công nghệ mới mang tính cách mạng này, và biết rằng đây chính là cơ hội để ông gây dựng cơ đồ của riêng mình.

Cơ đồ mà sẽ làm thay đổi thế giới mãi mãi.

Khi thế kỉ 20 sắp cận kề, nước Mỹ là quốc gia phát triển nhanh nhất trên thế giới.

Đường sắt, dầu, và thép tạo nên tiền đề phát triển. Nhưng một công nghệ mới

đang phát triển lên có thể còn đột phá hơn những thứ đó.

Điện sở hữu tiềm năng thay đổi hoàn toàn cả thế giới, và J.P. Morgan cho rằng mình có thể chiếm hữu nó. Rất nhiều người chỉ nhìn bên ngoài để kiểm tra xem phong vũ biểu

đo bão bên trong, nên dưới con mắt doanh nhân, nếu bạn nhìn bên trong, bạn sẽ thấy nhiều thứ mà bạn cần mà chúng có thể trở nên rất thông dụng, nếu có người đủ dũng cảm

chấp nhận xúc tiến cho nó hoặc xây dựng nên nó.

Rất nhiều năm, J.P. Morgan phải sống dưới cái bóng vĩ đại của người bố huyền thoại.

Ông tuyệt vọng tìm cách gây dựng dấu ấn cho riêng mình, và điện có thể là dấu ấn đó.

Morgan đang xem xét đầu tư vào công ty của Thomas Edison, và đầu tư cho phát minh bóng đèn điện ông mới phát triển. Ông thuê Edison lắp đặt đèn điện cho nhà ông ở Đại lộ Fifth, New York.

Đôi lúc bạn phải đứng lên chiếm lấy quyền sở hữu. Nếu bạn không mặn mà với sản phẩm của chính bạn, thì sao mọi người tin tưởng và sẵn lòng sử dụng nó được? Bạn biết đấy, có người gọi đó chỉ là quảng cáo nhưng tôi gọi đó là cho thấy lòng tin vào sản phẩm của bạn, điều mà một doanh nhân tài tình nào cũng làm.

Nhà của Morgan nhanh chóng trở thành phòng thí nghiệm cho các thử nghiệm bóng đèn điện nổi tiếng của Edison.

Edison lắp đặt một nhà máy điện nhỏ trong nhà gia súc trên đất của Morgan. Rồi ông chạy hơn 1219 m dây sau tường và trần của ngôi nhà, và lắp đặt gần 400 trăm bóng đèn điện, những chiếc đầu tiên từng được sản xuất.

Sau nhiều tháng thử nghiệm và thất bại, ngôi nhà đã sẵn sàng cho việc trưng bày.

Khi tôi tin vào thứ gì đó, và muốn bán nó cho ai đó, tôi muốn nó phải nổi bật nhất dưới ánh đèn. Tôi không chỉ đơn thuần đóng gói nó lại, mà là đóng gói nó cho hoành tráng.

Morgan mời đến rất nhiều người, kể cả bố ông, đến xem sự tuyệt diệu của áng sáng điện lần đầu tiên, ông biết rằng buổi trình diễn sẽ đưa ông sẽ đưa ông đến vị trí hàng đầu của ngành công nghiệp mới.

Thưa các quý ông và quý bà, các vị sắp được chiêm ngưỡng sự kì diệu của khoa học hiện đại. Đèn khí sẽ là quá khứ. Chào mừng kỷ nguyên ánh sáng điện. Ánh sáng mà mọi người đang thấy là do điện cung cấp. Không hề phải đốt khí, dầu, hay lửa. Chỉ cần một dòng chảy năng lượng vô hình.

Điện lúc đó được coi như một thứ gì đó kì diệu, và mọi người rất kinh ngạc. Trước hết là do họ không hiểu điện vận hành thế nào, vì bạn không thể nhìn thấy điện được, vì vậy mà nó như là ma thuật đối với đa số mọi người.

Nhà của J.P. Morgan là tư gia đầu tiên trên thế giới được thắp sáng bằng điện.

- Bố thấy thế nào?

- Con làm ta thất vọng quá đấy, Pierpont. Ta tưởng con suy nghĩ thấu đáo hơn chứ.

- Nhưng đây là tương lai.

- Chỉ là đồ chơi trong mấy lễ hội và hội chợ. Còn con thì như thằng ngốc bị chơi một vố.

Mặc dù bố ông thấy thất vọng, nhưng sự kiện tại tư gia Morgan là một thành công lớn.

Anh sắp thành một người bận rộn rồi đấy. Darius Ogden Mills muốn anh lắp điện cho nhà của ông.

Ông ấy phải đợi thôi. Kế tiếp trong danh sách của tôi là nhà Vanderbilt.

Điện trở thành một thứ không thể thiếu đối với giới quyền lực của đất nước. ngoại trừ một trường hợp đáng chú ý, John D. Rockefeller.

Rockefeller tạo dựng cơ đồ lớn nhất nước Mỹ bằng việc lọc dầu thô cho đèn dầu. Ông nhận ra rằng ánh sáng điện có tiềm năng thay thế dầu hoả và trở thành nguồn sáng chính của nước Mỹ. Nếu công nghệ đó thành xu thế chủ đạo, Rockefeller sẽ phải đối mặt với

thách thức lớn nhất từ trước tới giờ.

Nối tiếp sau thành công trưng bày ánh sáng điện tại tư gia, Morgan tin rằng điện có thể là cơ hội mà ông hằng chờ đợi, cơ hội để ông điều hành công ty riêng của mình, và trở thành người tiên phong như Carnegie và Rockefeller. Nhưng đầu tư cho Edison sẽ đi ngược lại toàn bộ những gì mà bố J.P. Morgan đã dạy cho ông.

Bạn phải dám mạo hiểm mới thành công được. Không thể có chuyện đạt được mọi thứ nếu không mạo hiểm. Không thì ai cũng dễ dàng có được thứ họ muốn. Nếu không có mất mát nào,  hay không có khả năng thất bại lớn hay sự thụt lùi, thì bạn không có triển vọng phát triển.

Menlo Park, New Jersey.

Sao hôm nay tôi có vinh dự được ngài đến thăm đây, ngài Morgan?

Có tiếng ồn dưới tầng hầm. Nó làm vợ tôi khó chịu.

Là máy phát ấy mà.

Để tôi cho người xuống cách âm phòng.

Bao nhiêu người đang cạnh tranh với anh, Edison?

Không có gì đáng phải để tâm.

Ngài biết đấy, nếu ngài có thể giúp tôi tăng tiền để lắp đặt một trạm phát điện chính, thì sẽ không còn cần đến máy phát điện ở tầng hầm của ngài nữa. Với nó, tôi có thể cung cấp điện cho bất cứ thứ gì trong bán kinh khoảng 1 km.

Vậy cần những gì để thắp sáng mọi ngôi nhà ở thành phố New York?

Tôi sẽ cần một mạng lưới các trạm phát điện.

Chi phí là bao nhiêu?

Cái đó để tôi tính toán đã.

Đưa cho tôi xem vào sáng thứ hai.

Bộ mô hình tàu hoả đó... Chạy bằng điện hả?

Vâng.

Làm cho tôi một bộ cho sinh nhật con gái tôi tuần tới.

Đối với Morgan, phần thưởng tiềm tàng quá lớn.

Ông bỏ ngoài tai lời khuyên của bố, đầu tư mọi thứ vào điện, và kiên quyết tạo dựng nên

cơ đồ của riêng mình, cho dù có phải đi ngược lại tất cả những gì ông từng được dạy.

Nước Mỹ đang trải qua những thay đổi kinh ngạc.

Thép đang xây dựng nên những thành phố tương lai cao chọc trời, và dầu hoả đang thắp sáng mọi ngôi nhà dọc đất nước.

Nhưng, một sáng kiến mới kì diệu đang nổi lên, và J.P. Morgan quyết tâm

đưa sáng kiến đó đến với thế giới.

Điện đã được công chúng chú ý đến, nhưng công nghệ đó chưa ai hiểu rõ, và hầu như

không được sử dụng. Nhưng sau khi hợp tác với Thomas Edison, J.P. Morgan tin rằng

ông có thể đưa điện đến mọi miền đất nước.

Morgan đầu tư cho Edison một khoản tương đương 83 triệu đô-la ngày nay, và cùng nhau họ thành lập một công ty mới, Công ty Ánh sáng điện Edison.

Đầu tư cho Edison là một canh bạc lớn đối với Morgan, và đi ngược lại mọi thứ

bố dạy cho ông. Rất nhiều năm, Morgan được hướng dẫn nên tránh đầu tư vào những ngành mới và chưa được kiểm chứng.

Nhưng nơi nào bố ông thấy rủi ro, J.P. Morgan lại thấy cơ hội ở đó.

Theo tôi thì điều tuyệt vời về những phát minh thực sự biến đổi thế giới và những ý tưởng thầu khoán mà cuối cùng lại có ảnh hưởng to lớn là chúng đều bắt đầu tương đối nhỏ lẻ và hầu hết mọi người không hiểu bạn đang nói cái gì, và chúng mất nhiều thời gian trước khi có đủ lực tiến, nhưng cuối cùng chúng phát triển vượt bậc và ảnh hưởng của chúng không ai có thể tưởng tượng được.

Morgan và Edison bắt tay vào làm việc ngay, biến một toà nhà ở vùng hạ Manhattan thành trung tâm phát điện đầu tiên của thế giới, một kỳ quan công nghệ cao chứa đầy các máy phát điện cỡ lớn đủ sức thắp sáng hàng ngàn ngôi nhà.

Ý tưởng ban đầu là từ trạm trung tâm này sẽ sản xuất dòng điện trực tiếp đến mọi nơi, nhưng đồng thời cũng cần phải có phương thức truyền tải điện đi. Tương lai của điện

không phải chỉ là sự ảo tưởng. Nó là năng lượng, và năng lượng thì phải truyền tải mới đi xa được. Công nhân của Edison làm việc suốt ngày đêm, đào một mạng lưới các rãnh dài trên 24 km. Họ lắp đặt hơn 30 km dây đồng dày, kết nối trạm phát của Edison tới

hàng trăm ngôi nhà và công ty ở New York.

Hệ thống lưới điện của Edison trở thành khuôn mẫu cho cách thức truyền tải điện ở nước Mỹ. Nhờ có trạm phát điện của Edison được xây dựng và vận hành, bình minh của kỷ nguyên mới đang đến. Thành phố lần đầu tiên sáng ngời.  Và sau đó không lâu, hệ thống tải điện của Edison bao phủ một nửa Manhattan. Các tuyến đèn đường điện ở đại lộ

và các ngôi nhà xuyên suốt New York lách tách tiếng điện.

Edison có một ý tưởng lớn rằng: "Chúng ta có thể xây các trung tâm phát khổng lồ

và như vậy thì điện sẽ rẻ cho tất cả mọi thành phần xã hội." Thật là một ý tưởng tuyệt vời.

J.P. Morgan và Thomas Edison có khả năng thu về bộn tiền. Nhưng thành công của họ lại là tin dữ  cho người đàn ông quyền lực nhất đất nước. Cho đến hiện tại, John Rockefeller hầu như chưa bị thách thức trong việc cung cấp ánh sáng đến từng ngôi nhà. Nhưng càng ngày hệ thống tải điện của Edison càng được mở rộng, ông nhận ra đế chế dầu hoả

của mình đang gặp nguy. Cứ một ngôi nhà sử dụng điện của Edison là John Rockefeller

mất đi một khách hàng. Những người khổng lồ vĩ đại của cuối những năm 1800, như Rockefeller, họ thường có xu hướng nhẫn tâm.

Họ chỉ quan tâm đến việc thống trị thị trường, và làm mọi cách họ có thể để bành trướng thị phần của mình với mục đích là đảm bảo lợi nhuận của họ.  Các nhà tư bản công nghiệp thời bấy giờ đơn thuần chỉ là nhà tư bản. Họ chỉ chăm chăm làm giàu, và họ muốn xây dựng thứ gì đó trường tồn. Như Rockefeller muốn Standard Oil của mình là công ty dầu lớn nhất thế giới. Rockefeller phát động một chiến dịch PR chống lại điện.

Ông mô tả công nghệ mới này là nguy hiểm, thậm chí gây chết người, rồi từ đó cảnh báo

sẽ có hàng loạt các sự cố bị điện giật  và các đám cháy ngoài tầm kiểm soát. Rockefeller biết rằng nếu ông có thể làm dân chúng hoảng sợ, dầu hoả sẽ tiếp tục là nguồn sáng chủ yếu.

Tôi không phải là kẻ thù dễ tính. Mà tôi là kẻ thù cực kì đáng sợ. Nên, nếu bạn đe doạ tôi,

hay gân tổn hại cho tôi, thì tôi chắc chắn sẽ không để bạn yên thân. Nói thế không có nghĩa là đánh đập gì, nhưng cuối cùng là tôi thắng. Bởi vì tôi là người chiến thắng,

và tôi không thua bao giờ.  Nhưng John D. Rockefeller sẽ chỉ là mối lo ngại thứ yếu cho Morgan.

Một đối thủ cạnh trạnh xuất hiện.

Thưa quý ông và quý bà, xin giới thiệu Nikola Tesla!

Chủ nghĩa tư bản - Câu chuyện tình yêu (tiếp theo)

Dưới đây là một phần phụ đề tiếng Việt (có biên tập lại chút) của Ngô Đăng Toàn (Đại học Quốc gia Hà Nội) dịch trong của bộ phim tài liệu "Chủ nghĩa tư bản - Câu chuyện tình yêu" do Micheal Moore thực hiện. Xin chân thành cám ơn Micheal Moore và Ngô Đăng Toàn.  

-----

Phần 1

Phần 2

--------------------------

Luôn có sự phân biệt lớn giữa cách vận hành một quốc gia và cách vận hành một doanh nghiệp.

Thật vậy. Hình như có một sự không ăn nhập giữa việc chúng ta tuyên rao tình yêu đối với nền dân chủ và việc chúng ta quá tự nguyện chấp nhận chế độ độc tài mỗi ngày khi chúng ta đến nơi làm việc.

Mọi việc không như vậy  ở lsthmus Engineering tại Wisconsin. Ở đây họ thiết kế và lắp ráp những máy robot cho nền công nghiệp. Doanh thu vào khoảng 15 triệu đô-la một năm.

Người đàn ông:  Tất cả nhân viên đều là chủ của doanh nghiệp.

Moore: Điều ông ta nói không phải là mấy chính sách cổ phần vớ vẩn đâu. Ý của ông ta là họ làm chủ thực sự đấy.

Người đàn ông: Ở đây có một cơ chế điều hành dân chủ nơi mọi thành viên đều có 1 phiếu bầu và tiếng nói như nhau.

- Tất cả đồng ý chứ?

- Tất cả đồng ý chứ?

Người đàn ông: Tiền bạc được bỏ ra khỏi đẳng thức này.

Moore: Bằng cách loại tiền bạc ra khỏi đẳng thức này, mọi người có thể thống nhất quyết định, và nhờ đó kiếm được nhiều tiền hơn. Tuyệt quá, phải không? Thật yêu nước khi họ muốn mở rộng tình yêu đối với nền dân chủ Mỹ sang công việc. Thử tưởng tượng nơi bạn làm việc được điều hành bởi chính bạn và các đồng nghiệp. Bạn chắc sẽ chẳng sa thải các đồng nghiệp để tăng giá trị cổ phiếu của mình đâu, đúng không? Chắc bạn cũng sẽ không tự nâng lương bằng cách cắt giảm lương của những đồng nghiệp khác.

Người đàn ông: Chúng tôi không làm thế ở đây. Bạn không thể làm vậy vì tất cả sẽ nhìn bạn và nói ''Sao gã này lại tham lam gớm vậy?'' Như thế quá lộ liễu. Vấn đề cơ bản là có rất nhiều người đến công ty và xắn tay làm việc hàng ngày. Thế nhưng lại có kẻ nào đó ở bên trên vơ vét hết tất cả tiền lời, vậy sao công bằng được.

Moore: Huh, công bằng nơi làm việc thật cứ như tiểu thuyết ấy.

Ở California, có một nhà máy bánh mỳ nơi công nhân làm ra hàng ngàn ổ bánh mỗi ngày.

Người đàn ông: Bạn càng làm nhiều vì lợi ích của tập thể, bạn càng được chia nhiều lợi nhuận.

Người thứ 2: Công nhân ở đây rất hạnh phúc. Không có "tôi nhiều, anh ít". Tất cả đều như nhau. Tôi cũng như vị CEO, đều được chia phần bằng nhau cũng như tất cả những người khác. Điều đó đã tỏ ra là rất ích lợi đối với công nhân chúng tôi.

Moore: Những công nhân dây chuyền ở đây thu nhập hơn 65.000 USD một năm, nhiều hơn 3 lần mức lương  mà một phi công mới làm trong hàng không Hoa Kỳ nhận được.

Người đàn ông: Tôi chỉ hi vong mọi người sẽ chú ý đến kiểu tổ chức hoạt động này và bắt đầu coi nó như một lựa chọn khả thi.

Tại sao bạn lại muốn giàu?

Bạn thực sự cần bao nhiêu ôtô trong đời mình chứ?

Moore: Rõ ràng ông ta không phải là một người mê xe, nhưng không sao.

Nhà máy bánh mỳ của ông và hàng trăm doanh nghiệp do công nhân làm chủ khác là bằng chứng của việc người ta không phải lúc nào cũng lấy lợi nhuận làm động cơ.

Moore: Thay vì sử dụng thiên tài của mình để kiếm cả đống tiền, Tiến sĩ Jonas Salk đã dành tất cả thời gian để thí nghiệm với thận của loài khỉ nhằm tìm ra thuốc trị bệnh bại liệt. Và khi thành công, ông đã quyết định cống hiến miễn phí. Ông ta đã có thể giàu có vô cùng nếu mang bán vắc-xin của mình cho một công ty dược. Nhưng ông đã nghĩ rằng tài năng của mình nên được dùng vào mục đích tốt hơn. Tiền lương vừa phải mà ông kiếm được với cương vị bác sĩ và một nhà nghiên cứu là đủ để ông sống một cuộc sống đủ đầy. Vậy ai sở hữu bản quyền của loại vắc-xin này?

- Ồ, là nhân dân.

- Không có bản quyền nào hết. Có ai xí bản quyền mặt trời đâu?

- Vâng, chúng ta đã đi một chăng đường dài kể từ thời của TS. Salk. Bởi hôm nay những trí tuệ tốt nhất của chúng ta được dùng vào việc khác. Chúng ta đã gửi những bộ óc toán học và khoa học hàng đầu đi đâu?

- Vào nền tài chính.  Họ chẳng đi nghiên cứu khoa học ở Mỹ. Họ đi đến Phố Wall.

Moore: Sinh viên hôm nay không giống thời TS. Salk, họ có thể tốt nghiệp đại học với một khoản nợ sinh viên lên tới 100.000 hoặc hơn. Những sinh viên này sẽ mang nợ các ngân hàng trong suốt 20 năm tiếp theo. Và cách tốt nhất để trả nợ ngân hàng chính là tới làm việc cho họ thay vì làm việc vì lợi ích chung.

Black: Chúng ta đã lấy đi những người có tiềm năng đóng góp rất lớn-cái vốn rất thiếu ở Mỹ- và đặt họ vào những công việc không chỉ đơn giản là ít đóng góp hơn, mà thậm chí còn có tính hủy diệt; nơi mà mỗi ngày làm việc họ lại khiến thế giới tồi tệ hơn.

Moore: Chính xác thì những sinh viên hàng đầu của Harvard và các trường khác hiện làm ở đâu?

Chứng khoán phái sinh...

Bảo hiểm Nợ xấu.

Mình chẳng hiểu gì cả. Chắc phải bỏ học thôi.

Moore: Đó chính là điều tôi nghĩ khi mới nghe được những từ ngữ mới này. Nên tôi đã tới Sàn giao dịch chứng khoán New York để tìm kiếm câu trả lời.

- Ngài có thể giải thích từ "chứng khoán phái sinh" cho tôi không?

- Có ai giải thích hộ tôi "chứng khoán phái sinh" hay "bảo hiểm nợ xấu" là gì không?

- Ai đó giải thích hộ tôi mấy thứ này với?

- Ngài có thể nói cho tôi "bảo hiểm nợ xấu" là gì không?

- Xin hãy giải thích "chứng khoán phái sinh" giúp tôi với?

- Xin hãy nói cho tôi biết "chứng khoán phái sinh" là gì?

- Chẳng ai nói với tôi cả.

- Tôi chỉ là công nhân thôi.

- Tôi biết. Này, tôi đang cần được tư vấn.

- Ừ, tốt.

- Các anh tư vấn cho tôi được không?

- Đừng làm phim nữa.

- Chứng khoán phái sinh? Bảo hiểm nợ xấu?

 (thở dài chán nản)

Moore: Cuối cùng tôi cũng tìm được một gã ở Phố Wall không có thù hằn với phim ảnh. Marcus Haupt là một kỹ sư đào tạo từ lvy League đã từng là phó chủ tịch của Lehman Brothers và đã bỏ ra 15 năm ở Phố Wall để tạo dựng cái gọi là các công cụ tài chính phức hợp. Chứng khoán phái sinh là gì?

- Chứng khoán phái sinh là khoản cược thứ hai cho một sản phẩm cơ sở. Bạn có chứng khoán và có một hợp đồng mua bán trước đối với chứng khoán đó, mang lại đặc quyền cho bạn nhưng không phải đặc trách mua hay bán. Nói thế nào nhỉ? Bạn được phép quyết định mình có muốn chấp nhận mạo hiểm hay không.

Để tôi giải thích lại cách khác nhé. Giá chứng khoán phái sinh căn cứ trên giá của một cái khác. Kiểu như phương trình bậc 2 ấy. Thử tưởng tượng, xem nào... Ừm, có lẽ nên giải thích lại.

Để tôi nói lại nhé. Trở lại đoạn lúc nãy...

Moore: Bó tay. Hi vọng ai đó ở Đại học Harvard có thể giải thích cho tôi.

À, cái-- cái-- cái-- cái người mua--người bán giữ khoản nợ và có thể vỡ nợ. Và họ bán đi-- Ai đó-- ai đó khác…

Xin lỗi, để tôi chuẩn bị lại. Tôi xin lỗi. Vấn đề này hơi khó lý giải.

Moore: Chứng khoán phái sinh không là gì hơn ngoài những mưu toan cá cược phức tạp. Một công thức toán của nó có dạng thế này đây.

Không hiểu chứ gì? Không sao. Nó vốn không phải là để bạn có thể hiểu. Họ cố tình làm cho nó rối mù lên để có thể trốn thoát khỏi tội sát nhân của mình. Giả sử ông là một luật sư ông là người của chính phủ đến để đánh giá xem bọn họ có vi phạm chính sách thuế không. Nếu mà ông hiểu được họ đang làm cái gì, tôi đảm bảo các công ty Phố Wall sẽ mời ông tới làm việc ngay.

Tôi có thể tới Phố Wall để nhờ họ tạo chứng khoán phái sinh cho cái gì đó được không?

Được.

Tin tôi đi, bất cứ cái gì tồn tại cũng đều tạo chứng khoán phát sinh được tuốt.

Moore: Vậy ra Phố Wall đã trở thành thế này đây, một sòng bạc điên cuồng.

Chúng ta cho phép họ đặt cược cho mọi thứ, kể cả mái ấm của chúng ta.

Phóng viên #1 : ...Ngân hàng đầu mối hùng mạnh nhất thế kỷ 20.

Phóng viên #2: Greenspan đã trở thành một biểu tượng kinh tế.

Phóng viên #3: Alan Greenspan nói nền kinh tế đang rất ổn.

Phóng viên  #4: Greenspan nổi loạn. Như trong ''Các cô gái nổi loạn'' ấy. Mick Jagger và Alan Greenspan có điểm gì chung?

Alan Greenspan, người mà tại thời điểm đó được coi là người thông minh nhất đã từng xuất hiện trên quả đất này, ông ta khởi xướng cho một cụm từ: ''khai thác ngôi nhà của bạn'', tức là người Mỹ có thể khai thác giá trị ngôi nhà của mình, theo cách Alan Greenspan nói là ''vay chính căn nhà của bạn''. Và nếu bạn không trả được nợ thì bạn sẽ mất căn nhà. Ban đầu việc này chỉ nhằm vào chủ yếu là những người Mỹ có tuổi, những người đã có nhà rồi, thuyết phục họ tái tài chính hóa căn nhà để rồi hất cẳng họ ra khỏi nhà của họ.

Moore: Phải, đẩy những người già ra khỏi nhà của họ. Trò lừa đảo để đẩy người ta ra khỏi căn nhà của chính họ được thực hiện rất chuyên nghiệp. Các bước của nó như sau: Đầu tiên, bảo những người có nhà là họ đang sở hữu một ngân hàng. Ngân hàng đó chính là ngôi nhà bạn. Vậy nếu căn nhà trị giá 250.000 USD, thì bạn sẽ trở thành 1/4 triệu phú. Bạn đang ngồi trên một mỏ vàng. Bạn sở hữu ngân hàng của riêng bạn. Ngân hàng của bạn. Và bạn có thể sử dụng ngân hàng của bạn để kiếm nhiều tiền hơn. Chỉ cần tái tài chính hóa nó. Mọi người đều làm thế cả. Tất nhiên ẩn trong hàng ngàn trang tài liệu có một đoạn nhỏ khéo léo cho phép ngân hàng nâng mức lãi suất của bạn tới những con số mà bạn chẳng hề hay biết, có thể cao đến mức mà bạn chẳng bao giờ có thể trả hết nợ nần. Nhưng không sao. Nếu bạn không trả nổi, chúng tôi sẽ chỉ tịch biên nhà bạn mà thôi. Dĩ nhiên là trước khi lấy nhà của bạn, họ cần phải thay đổi những quy tắc và luật lệ đã.

Moore: Bức hình này là thế nào đây? Đó là báo cáo thường niên của FDlC. John Gilleran, Chủ nhiệm Văn phòng  Giám sát Tiết kiệm, chịu trách nhiệm điều tiết các khoản tiết kiệm và vay nợ. Ông ta chính là người cầm cái cưa máy. Còn bốn gã đần đứng nhe răng trong bức hình là những tay vận động hành lang hàng đầu trong ngành ngân hàng và tay trợ lý giám đốc của Tập đoàn Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC). Cả đám vây quanh một chồng văn bản pháp luật. Bức hình này minh họa cho ý định phá hoại các quy tắc của họ. Và họ đã thành công. Giờ chúng ta mới biết điều gì xảy ra khi bạn phá bỏ các quy tắc tài chính. Bạn tạo ra một thảm họa tài chính. Một gia đình đang mở rộng với rất nhiều nợ nần; Một đôi uyên ương trẻ không có tiền mặt; Một chủ doanh nghiệp mà nguồn thu không rõ chứng từ; Tất cả bọn họ đều bị từ chối khoản vay thế chấp nhà bởi 3 chủ cho vay khác nhau.

Tôi làm cho Countrywide và tôi đã giúp tất cả được chấp thuận.

Moore: Đừng bị lừa bởi cái thái độ dễ chịu và mái tóc vàng hoe ấy. Nó giống hệt thỏa thuận mà bọn xã hội đen đưa ra cho bạn.

(giọng xã hội đen)

Ta biết tình cảnh của cậu. Cậu nợ nhiều lắm. Cậu không có tiền mặt. Cậu không kiếm được chứng từ. Không sao. Ta sẽ cho cậu vay hết sức ưu đãi. Nó gọi là nợ dưới chuẩn. Cậu không cần trả lãi ngay đâu. Sau này trả nhiều hơn chút xíu là được. Đừng có lo chuyện sau này. Ta sẽ lo cho cậu.

Cùng một giuộc với bọn mafia, Countrywide, Citibank, Wells Fargo,

Chase...

Đi nào.

...một ngày nào đó chúng sẽ tới thu nợ và lấy đi ngôi nhà của bạn.

Randy Hacker: Tôi phải trả 1.700 USD một tháng và đã trả ổn thỏa. Nhưng rồi nó tăng lên 2.000. Rồi lại tăng lên 2.300. Rồi nhảy lên đến 2.700. Không thể trả nổi nữa.

Moore: Trở lại nhà Hackers ở Peoria, lllinois. Randy là một công nhân đường sắt còn Donna làm ở một nhà dưỡng lão. Trang trại, tài sản gia đình trong hơn 4 thập kỷ, đã bị tịch biên bởi Citibank. Randy đã bị tai nạn nghề nghiệp nhiều năm trước và giờ không còn khả năng lao động. Bọn chúng đã ăn cắp mọi thứ một cách trắng trợn, cả đời tích lũy của tôi và tất cả, chỉ bằng một nhát bút, một gã luật sư và một viên thẩm phán.

Moore: Nhà Hackers cho tôi xem thông báo tịch biên của Citibank. Điều khiến tôi chú ý là thị trấn nơi xuất phát giấy tờ thế chấp của họ. Hóa ra một công ty thuộc sở hữu của các ngân hàng lớn đã được chọn để gửi 60 triệu giấy tờ thế chấp đi khắp nơi bất ngờ thay, lại ở một trong những thị trấn thê thảm nhất của nước Mỹ. Công ty này thuê người dân thị trấn Flint gửi gần 60% số thông báo tịch biên trong cả nước. Thật giống như một trò đùa ác ý, thị trấn quê hương tôi giờ lại tham gia tiếp tay cho việc biến phần còn lại của nước Mỹ trở thành như Flint. Bình thường khi một ngân hàng đuổi một gia đình như nhà Hackers ra khỏi nhà của họ, người ta sẽ thuê những chuyên gia tới dọn dẹp và vệ sinh căn nhà. Trong trường hợp này, ngân hàng nhận ra là, việc gì phải trả nhiều tiền thế khi có hẳn một gia đình túng quẫn sẵn sàng làm với giá rẻ hơn? Trong sự sỉ nhục tối hậu nhà Hackers đã nhận làm việc cho ngân hàng kẻ cướp đi căn nhà của họ.

 Donna: ''Tài sản phải bàn giao trong tình trạng được quét tước sạch sẽ, tất cả rác rưởi, mảnh vụn và tài sản cá nhân phải được dọn sạch. Khi bàn giao chìa khóa người đại diện của PAS sẽ trả cho bạn tấm séc 1.000 USD''.

Randy: 1.000 đô-la để dọn sạch nhà cửa và đồ đạc của tôi, Tôi thực sự muốn cảm ơn họ. Thật tốt quá đi. Vợ tôi đã quần quật cả tuần để lau dọn nhà cửa, để đảm bảo rằng nó làm vừa lòng người chủ mới. Tôi biết ơn họ vì điều này. Tôi phải cảm ơn họ. Họ tốt quá đi mất. Phải, tôi muốn cảm ơn họ một câu. Còn một cái nữa. Oh, cái này là chìa khóa phòng ngủ. Nhắc lại thì tôi phải khóa cửa phòng ngủ để ngăn bọn trẻ vì tôi cất súng trong phòng.

Tiền của ông đây, Randy.

Moore: Những gì bạn đang chứng kiến là một vụ cướp đoạt. Tôi bắt đầu hiểu tại sao người ta lại nổi điên lên và xả súng vào mọi người. Tôi không nói là mình sẽ làm như thế, nhưng tôi có thể hiểu làm thế nào mà chúng dồn người ta đến tình cảnh mà họ phải ôm bom đến và cho nổ tung chúng lên hay bắn bọn chúng. Những điều như thế xảy ra với chúng thì cũng đáng đời thôi, tôi cho là thế.

Hi vọng điều gì đó sẽ xảy ra.Phải. Chẳng dùng lời nói được nữa rồi. Có vụ đụng chết thú vật ở kia. Moore: Đây là Bob Feinberg. Anh ta quản lý tất cả khoản nợ VlP cho Countrywide, công ty về thế chấp lớn nhất cả nước. Mặc dù Countrywide chủ yếu chuyên về các khoản cho vay cắt cổ đối với những người thu nhập thấp, nhưng việc của Bob là chăm sóc một số lãnh đạo chính trị của đất nước.

Bob: Một hôm, một sếp lớn gọi tôi vào văn phòng. Ông ta nói, ''Tôi muốn anh gọi cho gã này''. Tôi đồng ý. Và ông ta nói: ''Gã này là bạn của Angelo''. Angelo Mozilo là CEO của Countrywide. ''Cho hắn mức này. Miễn hết các khoản phí. Rồi khóa nó lại. Và đừng làm hỏng việc đấy''. Và tôi trả lời:  ''Ồ, được thôi''. Có một bộ phận đặc biệt phụ trách những người bạn của Angelo. Dịch vụ được giảm giá. Lệ phí thì được miễn. Có lúc cả thủ tục giấy tờ cũng miễn luôn. Chúng tôi thường ghi trong hồ sơ là ''FOA''. Đó là những người rất quan trọng.

Tôi có Richard Holbrooke, Đại sứ Holbrooke, Donna Shalala, những người ở Đồi Capitol, những kẻ điều hành thị trường thế chấp, những người điều hành Phố Wall, và Jim Johnson, đầu sỏ của Fannie Mae, Alphonso Jackson- thư ký của HUD...  

Tôi đang mở TV và đang ở trong bếp thì nghe thấy một giọng nói rất hùng hồn về việc lợi dụng các khoản cho vay và tại sao chúng ta cần ngăn chặn nó. Những người điều hành tài chính quốc gia đáng ra phải là những cảnh sát trên lĩnh vực này bảo vệ người lao động Mỹ khỏi những hoạt động tài chính bất lương.

Bob: Thượng nghị sĩ Dodd--Christopher Dodd-- đang diễn thuyết. Và tôi thì trợn mắt nhìn vào màn hình mà tức giận. Một số khoản vay có mục tiêu hợp pháp, khi cấp cho những người đi vay sành sỏi với thu nhập cao hơn. Tôi đã lo một số khoản vay cho ông ta giảm giá cho ông ta và tất cả ưu đãi khác vì ông ta là một người bạn của Angelo và là một kẻ quyền thế.

Moore: Ủy ban Ngân hàng và Nhà ở của Thượng nghị viện có chức trách giám sát nền công nghiệp thế chấp. Thượng nghị sĩ Dodd là chủ tịch của Ủy ban này và đã làm việc ở đây trong hơn 28 năm. Là một người bạn của Angelo, ông ta đã được lợi hơn 1 triệu đô-la nhờ các khoản vay ưu đãi từ Countrywide. Ai đó quanh đây đang bán chất độc, những suất vay rác rưởi cho một số người. Tôi được yêu cầu cung cấp khoản vay ưu đãi nhất cho VlP này.

Moore: Anh có bao giờ nghĩ rằng việc mình đang làm là hối lộ không?

Bob: Tôi không cho là mình hối lộ ai cả. Tôi chỉ làm việc được giao thôi. Tôi là người phụ trách khách VlP. Mọi người trong công ty đều biết tôi là ai. Tất cả mọi người. Nói chung là đều nhìn nhận tích cực. Không, tôi không thấy mình làm sai gì cả. Nếu tôi không làm thì cũng sẽ có người khác làm việc đó thôi.

Moore: Đó là lý do tại sao chúng ta cần những người như Bill Black, một trong những người điều hành ngân hàng đã bóc trần vụ xì-căng-đan Tiết kiệm & Vay nợ vào những năm 1980. Đã có những hành vi bất chính và tôi cá với bạn là những người điều hành biết rõ.

Moore: Một trong những nhân vật chóp bu trong vụ xì-căng-đan, Charles Keating, đã nghĩ ra cần phải làm gì với Bill Black và gửi đi một văn bản với những hướng dẫn cụ thể. Tôi đã hỏi ông ta giờ ai là người bảo vệ chúng ta đây? FBl đã ở đâu trong tất cả chuyện này?

FBl đã bắt đầu cảnh báo công khai vào Tháng Chín năm 2004 rằng đang có một bệnh dịch của sự lừa đảo thế chấp được thực hiện bởi các ngân hàng. "Bệnh dịch" là cách mà họ gọi nó. Nhưng rồi vụ 11/9 xảy ra, chính phủ của Bush đã chuyển ít nhất 500 chuyên gia cổ trắng của FBl ra khỏi công việc chống lại các tội phạm cổ trắng, dù rằng chúng ta đang tiến vào những đợt sóng tội phạm cổ trắng lớn nhất trong thời gian cầm quyền của chính phủ Bush, trong lịch sử quốc gia, thậm chí là trong cả lịch sử thế giới. FBl nói rằng tới 80% những mất mát do lừa đảo thế chấp là do những đơn vị cho vay gây ra. Nghĩa là sao? Nghĩa là không phải người đi vay đi lừa đảo tiền tiết kiệm và vay nợ. Mà sự lừa đảo được chỉ đạo bởi những kẻ điều khiển các tổ chức này.

- Phải.

- Nói cách khác thì là các CEO. Vậy đám CEO đó nghĩ chúng có thể thoát khỏi vụ này sao?

- Chúng đã thoát rồi đấy thôi.

Moore: Phải, rõ ràng là vậy. Và với cuộc bầu cử tổng thống sắp diễn ra...

- Định nghĩa sự giàu có?

- 5 triệu.

... đám thượng lưu lo ngại những tháng ngày tội ác của chúng có thể sẽ chấm dứt.

Sau khi đã lừa gạt hàng trăm tỷ USD của người dân Mỹ bằng cách tước đoạt nhà của họ, làm họ phá sản lúc họ đau ốm và dụ dỗ họ đầu tư lương bổng và tiền hưu trí vào những canh bạc có tên là thị trường chứng khoán, những kẻ giàu quyết định làm một cú chót và trước khi bữa tiệc kéo dài 30 năm của chúng kết thúc, chúng cố lấy đi nhiều đồ bạc nhất có thể. Nhưng trước tiên chúng cần một thứ để đánh lạc hướng. Và chúng nhận ra rằng sau vụ 11/9, chẳng có gì thực hiện điều đó tốt hơn ở đất nước những người dũng cảm này như là sự sợ hãi rất cổ điển. Và ai có thể thực hiện tốt hơn màn hù dọa cuối cùng này ngoài chính bản thân Chicken Little?

Xứng đáng giải Oscar hay không, mời các bạn đánh giá.

Thưa các bạn,

Đây là một giai đoạn hết sức khó khăn của nền kinh tế Mỹ. Các chuyên gia kinh tế hàng đầu của chính phủ cảnh báo rằng nếu Quốc hội không hành động ngay, nước Mỹ có thể rơi vào một cuộc khủng hoảng kinh tế và những tình huống xấu có thể xảy ra. Thêm nhiều ngân hàng có thể phá sản, có thể ngay ở địa phương bạn.  Thị trường chứng khoán có thể tụt sâu hơn, khiến tài khoản lương hưu của bạn bị suy giảm. Giá trị căn nhà của bạn có thể hạ thấp. Tài sản bị tịch biên sẽ gia tăng chóng mặt. Và nếu bạn là chủ doanh nghiệp hay trang trại, bạn sẽ thấy khó khăn và tốn kém hơn để huy động vốn làm ăn. Thêm nhiều doanh nghiệp sẽ đóng cửa và hàng triệu người Mỹ có thể mất việc làm. Ngay cả nếu bạn có quá khứ tài chính tốt, cũng sẽ rất khó khăn để vay được những khoản bạn cần để mua xe hay cho con vào đại học. Và trên hết, đất nước sẽ lâm vào một sự suy thoái lâu dài và đớn đau.

Thưa đồng bào, chúng ta không thể để chuyện này xảy ra được.

Moore: Trên thực tế bài diễn văn này không cần thiết, vì các hãng truyền thông chính thống đã tin chắc điều ấy rồi. Khủng hoảng. Hệ thống tài chính Mỹ đã rung chuyển tận nền móng của nó. Các ngân hàng khổng lồ sụp đổ, chứng khoán tuột dốc.

- Ác mộng ở Phố Wall.

- Cuộc chiến sống còn của AlG.

- Máu khắp trên sàn.

- Trận tử chiến cuối cùng.

- Một thử thách cấp 5 đối với năng lực tài chính của chúng ta.

Điều quái gì đã xảy ra vậy?

Black: Anh đã quan sát một cái đập nước bị vỡ bao giờ chưa? Nó khởi đầu bằng một vết nứt nhỏ, một chút xíu rò rỉ.

Phóng viên:  Với số phiếu ủng hộ áp đảo, Quốc hội đã ban hành các chế định. Các ngân hàng lớn bật ngược trở về.

Black: Rồi nó bắt đầu lan ra phá hủy con đập từ bên trong.

Phóng viên: Chất độc từ những bê bối nhà đất ngày càng ngấm sâu vào hệ thống ngân hàng.

Black: Và rất nhanh, con đập tự làm hại chính mình. Trọng lượng của con đập cùng với trọng lượng của nước hùa với nhau để làm hại nó.

Phóng viên: Các nhà đầu tư bán tháo các cổ phiếu gây ra một đợt sóng bán rẻ khổng lồ...

Phóng viên #2: Cổ phiếu của Fannie Mae và Freddie Mac đã rơi tự do sáng hôm nay...

Black: Và bắt đầu có nước chảy rõ ràng.

Phóng viên: Vết trượt dài của Phố Wall kéo sang ngày thứ 7.

Black: Rồi bất ngờ bạn thấy xuất hiện những vết nứt 60-70 foot. Cả con đập nổ tung.

Phóng viên: Lehman Brothers, phá sản. Merrill Lynch, bán tống bán tháo. Giờ đến lượt AlG.

Black: Nát vụn.

Phóng viên: Cú trượt dài của thị trường đã hạ gục vài trong số những "blue chip" hùng mạnh nhất.

Black: Nước bắt đầu tràn qua. 

Phóng viên: Sớm nay, Washington Mutual đã gánh chịu sự thất bại nặng nề nhất trong lịch sử ngành ngân hàng Mỹ. 

Phóng viên #2: Chứng khoán rơi xuống vực. Cú giảm điểm lớn nhất trong lịch sử.

Black: Nước phá hủy phần còn lại của con đập. Và cả quá trình hư hoại dường như chỉ diễn ra trong đúng 2 phút. Nhưng không, chính cái lỗ thủng nhỏ đã tồn tại trong suốt nhiều năm là nguyên nhân thực sự phá tan con đập.

Bạn có một hệ thống về cơ bản là vô thanh  xây trên nền cát thay vì đá tảng. Và nó bị mục ruỗng từ trong cân cốt. Có vẻ như CNTB tự nó sụp đổ. Ai trở nên giàu có ở đây? Rất nhiều người trở nên giàu có trong thời gian này. Chủ yếu là những người quản lý và lãnh đạo của các ngân hàng và các tổ chức tín dụng lớn và những người cho vay dưới chuẩn. Bọn họ trở nên giàu đến không tưởng tượng nổi. Và cả những đại biểu Quốc hội cũng giàu, nhất là khi họ rời khỏi Quốc hội. Một số trong những người ấy đã đến làm cho các tổ chức tài chính.

Phải, như Rubin và Summers chẳng hạn.

Moore: Robert Rubin, đã từng là người điều hành hàng đầu cho cả Citigroup và Goldman Sachs thành công tạo ra một thay đổi trong luật pháp cho phép các ngân hàng thương mại tham gia vào các lĩnh vực mới như nghiệp vụ đầu tư và các sản phẩm bảo hiểm ngon lành. Nó cho phép Citicorp có thể sáp nhập với Travelers Group, một thỏa thuận trị giá 70 tỷ đô-la, tạo thành ngân hàng lớn nhất thế giới. Sau khi rời khỏi chính phủ của Clinton, Rubin đã tới làm cho Citigroup, và kiếm hơn 115 triệu.

Summers thì kiếm tiền ở đâu? Summers kiếm tiền bằng cách làm cố vấn và đi thuyết trình, trong nhiều trường hợp có giá là hơn 100.000 USD một vụ. Summers cũng kiếm được 5,2 triệu từ việc làm thêm, ấy là tư vấn cho một quỹ đầu tư tương lai.

Thế còn Geithner làm ở đâu? Geithner là một kẻ thất bại trong hầu hết những việc mà anh ta đã làm trong đời. Hầu hết những định chế đã phá hủy nền kinh tế được ban ra dưới sự chỉ đạo trực tiếp của anh ta. Vậy làm sao gã lại kiếm được chân Bộ trưởng Tài chính? Bằng cách làm hỏng hoàn toàn việc trước của gã là Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang ở New York.

Thật phi lý.

Ồ không, hoàn toàn có lý ấy chứ.

Điều này chẳng mới ở Washington.  Những kẻ cho bạn câu trả lời sai nhưng là câu trả lời bạn muốn, thì là vô giá. Và chúng rất nhanh thăng chức chính bởi vì chúng sẵn sàng nói và làm những điều phi lý như thế. Có những kẻ hứa hẹn với chúng ta rằng thay đổi quy định tài chính sẽ làm tất cả giàu có. Và có những kẻ đã làm giàu cá nhân nhờ việc đó.

Moore: Chẳng có gì ngạc nhiên khi người giàu lại muốn giàu hơn. Nhưng giờ thì họ đã tìm ra một cách mới và trơ tráo hơn để thực hiện điều ấy.

Chỉ cần mang mội cái xe tải lớn đến Ngân khố Quốc gia và lấy 700 tỷ đô-la tiền thuế của chúng ta là xong, chẳng ai tra hỏi gì hết.

Anh gặp Michael Moore ở đây. Em biết Michael Moore là ai rồi, phải không? Ông ấy là đạo diễn phim. Ông ấy đang quay anh đây này.

- Tôi vừa nói chuyện với vợ.

- Oh, xin chào.

- Xin chào.

- Tôi là Baron Hill từ lndiana.

- Chào ngài. Một bang tốt đấy.

- Chúng tôi từ Michigan.

- Vâng.

- Làm sao vụ sụp đổ lại xảy ra?

- Khi tôi về nhà vào Thứ Sáu, mọi thứ của nền kinh tế đều ổn. Sau khi hạ cánh xuống lndiana, tôi gọi lại để thông tin với văn phòng của mình, và đột ngột chúng tôi được biết khủng hoảng đã xảy ra và rằng tôi sẽ phải bỏ phiếu khi quay lại vào Thứ Hai cho một gói cứu trợ nhiều tỷ đô-la cho nền tài chính. Thông điệp mà chúng tôi nhận được đó là nếu chúng tôi không hành động lập tức thì nền kinh tế sẽ sụp đổ, chắc chắn thế. Tôi cho rằng thông báo về cuộc khủng hoảng vào Tháng Chín, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử, là rất đáng nghi ngờ. Đấy là lúc Quốc hội đang bồn chồn nhất. Và tôi nghĩ: ''Gượm đã. Chuyện gì đang xảy ra thế này? Điều này không bình thường''.

Moore: Những người đứng đầu Quốc hội và chính phủ của Bush nhanh chóng tổ chức một loạt các cuộc họp riêng với những gã khổng lồ Phố Wall để tính toán xem cần bao nhiêu tiền để khắc phục tất cả những thương vụ tồi tệ mà các nhà đầu tư đã mắc phải. Một thỏa thuận được đưa ra với Bộ trưởng Tài chính Henry Paulson, cựu CEO của Goldman Sachs, người mà giá trị mạng lưới vào khoảng 700 triệu vào thời điểm ông ta rời Goldman đến quản lý Bộ Tài chính.

Tôi nghĩ chúng tôi đã quyết định những gì là tốt nhất cho Liên bang trong cuộc họp tối nay.

Moore: Tốt nhất cho nước Mỹ? Hay ý ông ta là tốt nhất cho Goldman Sachs?

Bộ Tài chính về cơ bản là tay chân của Phố Wall.  Tất cả những lãnh đạo của nó đều xuất thân từ Goldman Sachs. Giờ đây, người ta gọi nó là Chính phủ Goldman.

Moore: Ấy là vì giờ có rất nhiều cựu lãnh đạo của Goldman trong Bộ Tài chính của Bush, cũng như là dưới thời Clinton. Chúng trở thành những kẻ vận động hành lang mạnh mẽ từ bên trong nhằm thủ tiêu các quy định tài chính trong khi chúng ta vẫn phải trả lương cho chúng.

Black: Bộ trưởng Tài chính Paulson, ông ta không phải tay mơ ở Goldman. Ông ta là người gây biến đổi lớn ở Goldman bằng việc mua các chứng khoán phái sinh từ nhà đất béo bở ấy. Vì thế mà ông ta mang đến cho Goldman cả một núi khó khăn.

Moore: Sự điên cuồng của chứng khoán phái sinh từ nhà đất đã hủy diệt phần lớn đối thủ cạnh tranh của Goldman. Và giờ với sự khuấy động của những gã Goldman trong chính phủ, chúng muốn đảm bảo rằng  Goldman sẽ trở thành vua của Phố Wall khi cát bụi lắng xuống.

Black:  Nếu Bộ Tài chính cần tư vấn, thì Goldman nên là lựa chọn cuối cùng. Vậy mà rất tự nhiên, Paulson, cựu CEO của Goldman, lại cho mời chúng. Và cuối cùng lời khuyên mà chúng đưa ra là gì? À, hãy lợi dụng những người đóng thuế để cứu trợ Goldman và các tổ chức tài chính tăm tiếng khác. Vậy là Bộ trưởng Paulson đã đưa ra một đề xuất đơn giản với Quốc hội. Nó đây, chỉ có 3 trang.  Mỗi từ đáng giá khoảng 1 tỷ đô-la. Và nội dung khá đơn giản. Bộ trưởng Paulson giữ chìa khóa Ngân sách. Ông ta sẽ khởi đầu bằng việc mượn 700 tỷ dưới danh nghĩa nhân dân Mỹ, có thể mượn thêm sau. Và việc này được miễn khỏi mọi luật lệ.

Mọi luật lệ!

Thậm chí tòa không được truy cứu.  Đề xuất quá đơn giản. Chúng ta đang trong cơn khủng hoảng thực sự nó có thể bung ra thành cái gì đó tồi tệ hơn cả Đại Suy thoái.

Tôi thấy sự sợ hãi. Một quý ông bắt đầu nức nở. Người ta bảo chúng ta rằng đây sẽ là một thảm họa khủng khiếp. Mà tôi thì đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử 2 tháng sau. Còn 8 tuần thì đến bầu cử, Tôi không muốn mắc sai lầm lúc này. Phải làm thế nào đây? Cầu trời phù hộ, nếu chúng ta không qua khỏi tôi sợ rằng sẽ còn tồi tệ hơn nữa.

Một vài thành viên còn được bảo rằng  sẽ là luật rừng ở Mỹ nếu chúng ta bỏ phiếu chống.  Bọn họ nhồi những điều này vào miệng bạn. Họ muốn chúng ta bỏ phiếu ngay lập tức mà không kịp suy xét kỹ càng.

- Không giải trình thực sự?

- Không giải trình thực sự.

Và tôi đã không kịp. Tôi đã bị ép phải bỏ phiếu cho vấn đề Iraq dựa trên những lời dối trá mà họ đưa ra và tôi sẽ không mắc lừa một lần nữa.  Tôi sẽ không đợi biến cố xảy ra khi hiểm nguy đang dồn lại. Tôi sẽ không khoanh tay khi tai họa ngày một gần.

Hãy sử dụng nỗi sợ hãi và bạn sẽ có thứ bạn muốn.

Và họ tạo ra trong cái khung kính này,  2 tháng trước cuộc bầu cử, một cái nồi áp suất. Người dân hiểu rằng Hạ viện cần thông qua văn bản pháp luật này.

Thưa ngài Chủ tịch Hạ viện, thông điệp của tôi tới nhân dân Mỹ...là đừng để Quốc hội thông qua phi vụ này của Phố Wall. Những tên tội phạm ấy nắm quá nhiều quyền lực chính trị đến mức chúng có thể chặn đứng trình tự pháp lý thông thường  của cơ quan lập pháp tối cao của đất nước này.  Tất cả các ủy ban có chức trách kiểm tra, tất cả các ngôn từ cần phải thảo luận, đều bị bẻ cong. Điều đó có nghĩa là cả người dân Mỹ cũng bị bẻ cong.

Trong Hiến pháp, chúng ta đã thề sẽ giữ gìn và bảo vệ nền cộng hòa này trước tất cả mọi kẻ thù bên trong cũng như bên ngoài. Người ta nói sẽ có một thảm họa Y2K lần nữa. Đây là một sự hù dọa chính trị tương tự của những kẻ côn đồ tài chính giàu có ở Phố Wall.

Tại sao chúng ta không yêu cầu Phố Wall tự giải quyết những bê bối của nó? Tại sao chúng ta không giúp đỡ những gia đình Mỹ đang đối mặt với phá sản? Tại sao chúng ta không giảm nợ cho Phố Dân chúng thay vì Phố Wall? Đây có còn là Quốc hội Hoa Kỳ  hay là Hội đồng quản trị của Goldman Sachs?

Moore: Đêm trước cuộc bỏ phiếu người dân Mỹ, nhiều chưa từng thấy, nhấn chìm Đồi Capitol bằng hàng triệu thông điệp yêu cầu các nghị sĩ bỏ phiếu phủ quyết.

Gói cứu trợ kinh tế hôm nay đã bị phủ quyết, Hạ viện đa số đã bỏ phiếu chống.

Thị trường chứng khoán tuột dốc, lần mất điểm lớn nhất  trong một ngày của chỉ số Dow Jones.  Câu hỏi là: Sự thất bại của gói cứu trợ có phải là lý do đủ để bỏ phiếu loại bỏ tất cả quan chức đương nhiệm trong 5 tuần tới không?

12 phiếu đã giết chết nó.

Đó cũng là tiếng nói của rất nhiều người dân Mỹ đã gọi cho người đại diện của họ và nói không. Vì vậy các nghị sĩ bỏ phiếu phủ quyết. Đêm nay các nghị sĩ đã rời thành phố.

Moore: Đó là một cú đánh mà Quốc hội và Phố Wall hiếm khi hoặc chưa từng trải nghiệm.

Đó chính là điều mà tài liệu của Citibank đã cảnh báo:  Rằng nếu đám dân đen quyết định thực thi quyền dân chủ của họ, sự cướp bóc của những kẻ giàu sẽ kết thúc. Vì vậy Paulson và đồng bọn đã quay trở lại Đồi Capitol.  Và nhanh đến mức bạn chẳng kịp nói: ''Kiểm tra an ninh'' chúng đã thực hiện xong một thỏa thuận cửa sau với sự trợ giúp của những người Dân chủ. Thỏa thuận này thay thế cho một cuộc bỏ phiếu.

 Chúng tôi cần nó được thực thi.

Chúng tôi cần nó thật nhanh chóng.

 Tôi đồng ý với ngài Bộ trưởng.

Nó sẽ không tốn đến hàng trăm tỷ ấy đâu. Chúng ta sẽ thu hồi phần lớn số đó,có khi là tất cả.

Kaptur: Những người Dân chủ trở thành kẻ giao hàng với một cái hóa đơn cho lãnh đạo của đảng Cộng hòa. Những vị lãnh đạo và muốn làm lãnh đạo gọi điện thoại và các thành viên. Tôi biết ít nhất 2 thành viên có ảnh hưởng trong Thượng viện, và những lời hứa được đưa ra.

Moore:  Chỉ trong mấy ngày, Quốc hội đã làm một cuộc trở mặt ngoạn mục và đưa cho các ngân hàng hơn 700 tỷ chúng muốn, nhân dân bị vứt bỏ. Trong lần bỏ phiếu này, có 263 phiếu thuận, và 171 phiếu chống. Đề nghị được chấp thuận.

Nó đã được lên kế hoạch kỹ lưỡng khi nào thì tiến hành, và người chơi là những ai. Thông điệp được xử lý cẩn thận. Chúng có các nghị sĩ ở đúng nơi chúng muốn.

Bà không cho điều này là ngẫu nhiên đây chứ?

Không.

Đây giống như là một chiến dịch tình báo trong đó phải có sự phối hợp  ở các cấp cao nhất. Toàn bộ sự thất bại này cho thấy có một số thế lực không phải là dân chủ, đang nắm quyền kiểm soát. Cực mạnh. Chúng đã làm rất chuyên nghiệp. Triển khai rất tốt.

Bà có nghĩ là quá gay gắt nếu gọi những gì đã xảy ra là một cuộc đảo chính không?

Một cuộc đảo chính về tài chính? Không, tôi nghĩ đó chính là điều đã xảy ra.

- Một cuộc đảo chính tài chính?

- Vâng.

- Tôi đồng ý là vậy. Tôi đồng ý bởi vì nhân dân trong trường hợp này thực sự không có quyền điều khiển. Phố Wall mới nắm quyền điều khiển.

- Thế tiền của chúng ta đi đâu?

- Tôi không biết.

Phóng viên: Citigroup đã chi 50 triệu để mua một chiếc máy bay sang trọng.

- Bà không biết? Nhưng bà là người họ trao quyền cho bà để nắm những chuyện ấy kia mà.

Phóng viên: Goldman Sachs mới trích ra 6,8 tỷ để khen thưởng.

- Nhưng Bộ Tài chính tuân thủ chính sách không-hỏi-không-nói. Họ không hỏi các ngân hàng xem họ đã làm gì với tiền cứu trợ. Và vì không ai hỏi, các ngân hàng cũng không cần phải nói.

AlG tổ chức họp tại môt khu nghỉ dưỡng sang trọng ở Valley...

Thật hết sức vô lý.  Chúng ta biết có 73 người đã nhận ít nhất mỗi người 1 triệu đô-la. Tại sao Bộ Tài chính lại không yêu cầu các ngân hàng báo cáo xem họ đã làm gì với tiền của chúng ta?

- Anh hãy tự đi mà hỏi ông Bộ trưởng Paulson ấy. Tôi cũng đã hỏi chính câu đó, với cương vị là Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát của Quốc hội, nhưng tới giờ cũng chưa nhận được câu trả lời. Biết đâu anh lại may mắn hơn.

(chuông điện thoại reo)

Giọng nữ: Xin chào. Văn phòng Hank Paulson đây.

Vâng, tôi là Michael Moore. Tôi muốn gặp ngài Paulson.

- Xin lỗi, tên ông là gì?

- Michael Moore.

- Michael Moore?

- Vâng.

- (Dập máy)

- Hello? Hello?

Những gì bọn họ đang làm với tiền của chúng ta thật điên khùng.  Giá có cách nào đòi họ trả lại tiền. Tôi tình nguyện làm ngay.

Chúng tôi tới đây để đòi lại tiền cho nhân dân Mỹ.

Tôi hiểu, thưa ngài, nhưng ngài không vào được.

- Anh mang túi vào lấy hộ được không?

- Không.

- Mang hộ lên trên kia?

- Tuyệt đối không.

- Bỏ tiền vào đây. Tôi có nhiều túi lắm. 10 tỷ chắc chỗ này không đựng nổi đâu. Anh không giúp tôi lấy tiền được à?

- Tôi không giúp ông lấy tiền được.

- Nếu giờ tôi xông vào thì sao?

Moore: Vậy nên tôi thử tới ngân hàng khác.  Chúng tôi muốn đòi lại tiền của mình. Tôi đã tới tất cả các ngân hàng.

- Anh có biết gã này không?

- Biết.

- OK, chúng tôi nhân danh công dân đến bắt người.

- Cứ thả tiền qua cửa sổ cũng được.

- Và ở bất cứ đâu...Tôi cũng nhận được phản ứng như vậy.

Chúng tôi nhân danh công dân đến bắt giữ toàn bộ hội đồng quản trị và các điều hành viên ở đây.

- Sao ông không nói với cấp trên của tôi?

- Ông ý kia kìa.

- Đâu?

- Người mặc sơmi trắng? Cà-vạt xanh?

- Vâng.

- Đúng ông ta đấy.

- Hói trước?

Bọn họ dùng tiền để mua các công ty khác. Đấy là tiền của chúng ta.

A, có anh cảnh sát đây rồi. Tôi muốn nhân danh công dân bắt giữ CEO,

- Ông Blankfein.

- (cười)

Nhưng có anh ở đây thì anh có thể giúp tôi rồi.

- Xin mời ra ngoài mà bắt.

- 170 tỷ tiền đóng thuế của chúng tôi.

- Ông không được phép vào đây.

- Nhưng tôi đến để bắt người mà.

- Tôi đến để bắt người.

- Ra ngoài mà bắt, thưa ông.

- Tôi không ra ngoài bắt được. Họ ở trên nhà cơ mà.

- Tôi sẽ bắt ông đấy, thưa ông.

- Ông có thể bắt người khác à?

- Nếu ông có thể bắt người thì tôi cũng có thể.

- Mời ông ra khỏi tòa nhà.

- Ông còn muốn ai khác ra khỏi tòa nhà nữa?

- Quay phim và đội của ông.

- Mời các ngài ra ngoài.

- Họ không biết tiếng Anh.

- Donde?

- Bọn chúng đã vi phạm quá nhiều luật, anh biết không?

- Đấy là tiền. Đấy là ăn cắp, là lừa đảo. Tôi sẽ mang tiền trả lại cho Ngân khố Mỹ bằng cái xe này. An toàn lắm. Cứ tin tôi.

 (Hự)

Chỉ có chút gợi ý rất nhỏ nhoi về những điều không thể tưởng tượng nổi có thể sẽ xảy ra, đó là...quần chúng trên khắp nước Mỹ trở nên phẫn nộ với những người giàu. Thật đáng hổ thẹn!

Thật đáng hổ thẹn!

Shawn: Những kẻ đã trở nên giàu có ở đất nước này trong vài thập kỷ qua đã không hề làm những việc mà mọi người mong muốn. Bọn chúng đã chơi những trò chơi mà kết quả đã làm tổn hại tất cả mọi người.  Một thứ bệnh dịch đã lây lan trong nền kinh tế.

Moore: Việc dân Mỹ phản đối những người giàu là bất bình thường bởi luôn có một củ cà rốt được treo trước mũi chúng ta, rằng chúng ta cũng có thể giàu có như họ một ngày nào đó. Dân chúng bắt đầu mất lòng tin vào chuyện này. Và điều đó khiến những kẻ giàu khiếp sợ. Bởi chúng nghe thấy từ phía xa có điều gì đó đang tiến đến gần và đó không phải là một ly rượu cốc-tai. Đó là đám đông khủng khiếp. Chúng ta đã sẵn sàng đưa đất nước này chuyển sang một hướng đi cơ bản mới. Đó là những điều đang xảy ra ở nước Mỹ lúc này. Sự thay đổi chính là điều đang xảy ra trên đất Mỹ.

Moore: Gớm thật. Đây không phải là điều Phố Wall mong muốn. Nhỡ ông ta thắng thì sao? Điều gì sẽ xảy ra với sinh nhai của chúng? Vậy nên "bổn cũ soạn lại", chúng ra sức ném tiền vào ông ta. Goldman Sachs trở thành nhà ủng hộ tư nhân số một của ông ta với gần 1 triệu tiền ủng hộ. Nhưng chúng vẫn chưa nắm chắc được ông ta sẽ làm gì.

Ông ta nghĩ gì về chúng và kế sinh nhai của chúng?

Quan điểm của tôi là nếu nền kinh tế là tốt với người dân ở dưới đáy cùng, thì nó tốt với tất cả mọi người.

Thượng nghị sĩ Obama định sẽ chia đều của cải.

Gã thợ hàn Joe nói với ông ta cái kế hoạch ấy nghe cứ như là CNXH.

 (Nhạc Liên Xô)

Joe: Tôi yêu nước Mỹ. Tôi muốn đảm bảo rằng nó vẫn là nền dân chủ chứ không phải một xã hội XHCN. Tôi cho rằng ông ta sẽ mang đến CNXH nếu ông ta có dù chỉ nửa cơ hội thôi. Tôi không tin Obama tí nào hết. Tôi đã rời Châu Âu 4 thập kỷ trước bởi vì CNXH đã giết chết mọi cơ hội ở đó.

''Ai đó phải nhường một phần bánh của mình để ai đó khác được khá hơn''.

Tôi muốn cả cái bánh của tôi cơ.

Barack Obama là một kẻ XHCN, đơn giản là thế.

Moore: Chiến dịch hù dọa không thành công.

Trên thực tế, bọn họ càng gọi Obama là một kẻ XHCN, thì ông ta càng vượt lên trong cuộc trưng cầu ý kiến. Và bởi họ sử dụng từ đó quá nhiều, đâm ra thế hệ trẻ lại tò mò về ý nghĩa của nó. Có rất ít người trẻ biết rằng, có một người XHCN thực thụ trong Thượng viện Hoa Kỳ. Tất nhiên là ông ta tới từ bang của dân gay - Vermont.

 (Đúng thế)

Ông nói mình là người XHCN. Điều đó nghĩa là gì?

Là dân chủ xã hội, nghĩa là chức năng của nhà nước là đại diện cho tầng lớp trung lưu và người lao động. Chứ không chỉ là cho những kẻ giàu và quyền thế. Một trong những sai lầm của chúng ta là đã trở nên quá sùng bái sự tham lam. Chúng ta đưa lên trang nhất các tạp chí hình những gã kiếm được hàng tỷ đô-la. Chúng ta đã bỏ qua những cảnh sát, lính cứu hỏa, giáo viên, y tá, những người đang hàng ngày làm rất nhiều để nâng cao đời sống nhân dân. Chúng ta phải thay đổi hệ giá trị của mình.

Moore: Hmm, nghe cũng không tệ lắm. Nghe như thứ mà có lẽ chúng ta nên thử xem.

Chỉ trong vài tháng, Cuộc trưng cầu của Rasmussen cho thấy giờ chỉ có 37% những người trẻ ủng hộ CNTB hơn là CNXH.

Tôi hi vọng nền kinh tế sẽ...

 (đám đông reo hò)

Vào lúc 11 giờ, chúng tôi tuyên bố, Barack Obama đã đắc cử Tổng thống của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

 (tiếng reo hò)

Moore:  Chỉ 2 năm trước nếu ai đó dự đoán về phút giây thế này, người đó sẽ bị coi là kẻ điên. Nhưng mọi thứ đổi thay nhanh vậy đấy. Chỉ trong thoáng chốc, thế là vĩnh biệt nước Mỹ cũ rồi. Cả đất nước sôi lên với thắng lợi của ông ta. Và người ta đột nhiên được truyền cảm hứng để làm những việc mà trước giờ họ chưa từng làm.

Như vị Cảnh sát trưởng ở Detroit người quyết định đã đến lúc phá vỡ luật lệ để giúp đỡ mọi người.

Warren Evans:  Các bạn không thấy lạ sao khi họ xin cứu trợ của chính phủ? Tôi nghĩ đó không phải ý định thực của họ.

Đài phát thanh 1-0-1.

Tôi nghĩ thị trường tự do nghĩa là bơi hay chìm. Tôi chỉ toàn thấy người ta chìm và khóc như con nít xin sự giúp đỡ của những người khác. Hôm nay, tôi sẽ đình chỉ mọi vụ tịch biên nhà thế chấp ở Hạt Wayne. Tôi không thể tỉnh bơ mà để mặc thêm nhiều gia đình lâm vào cảnh mất nhà bởi bị tịch biên chờ bán.

Moore: Các ngân hàng sẽ nghĩ gì khi thấy pháp luật mà họ dựng nên để bảo vệ lợi ích của mình trở nên lật ngược?

- Ông có nghĩ thị trường tự do  đã làm hỏng Detroit không?

- À, tôi nghĩ là thị trường tự do đã làm hỏng cả đất nước.

- Điều này thật điên rồ.

- Những khu dân cư bị hủy hoại hoàn toàn bởi quá nhiều ngôi nhà đã bị tịch biên. Và bạn sẽ băn khoăn, không biết đây là Mỹ hay một nước thế giới thứ 3 nào đó? Chúng ta đang làm gì ở đây vậy? Cho tới khi mọi việc trở nên tồi tệ đến mức người dân chẳng thể làm gì khác ngoài nổi dậy, và đó được gọi là cách mạng.

Và đôi khi cách mạng bắt đầu từ những nơi không ngờ đến.

Moore: Sống trong thùng một chiếc xe tải sau khi ngôi nhà thuộc sở hữu 22 năm của họ bị ngân hàng tịch biên, gia đình Trody ở Miami, được sự giúp đỡ của những hàng xóm, đã đứng lên giải quyết vấn đề. Nhân danh gia đình và cộng đồng, chúng tôi giải phóng ngôi nhà cho gia đình này. Cắt cái biển xuống. Vứt nó đi.

- (tiếng vỗ tay)

- Yay!

Khi tôi nói "Cộng đồng", tất cả nói "Sức mạnh".

- Cộng đồng!

- Sức mạnh!

- Cộng đồng!

- Sức mạnh!

Moore: Không lâu sau,  cái gã từ ngân hàng, người đã trục xuất họ, quay lại. Thấy cái này không? Tôi muốn anh lấy hình cái này. Các người đang xâm nhập bất hợp pháp. Chúng tôi đã trục xuất nhưng bọn họ lại trở về. Vâng. Tôi cần cảnh sát hỗ trợ.

Khi những ngôi nhà này không có người ở giá trị của tất cả những nhà khác cũng giảm theo. Nên nếu anh để những người này ở lại căn nhà thì điều đó không chỉ giúp họ...Bà phải hiểu là nếu những người này nếu ngân hàng để họ trở lại nhà, thì ngân hàng sẽ mất cơ hội bán nhà cho ai đó khác.

Ngân hàng đang bán ối nhà lúc này rồi mà. Nhưng nếu ngân hàng để tất cả mọi người trở về nhà của mình. Thì mọi người sẽ có chỗ ở chứ sao.

Moore: Người dân chống lại là một biểu hiện bất thường. Vì thế 9 xe cánh sát đã đáp lại lời cầu viện. Với một khu rộng thế này, tốc độ phản ứng ấy thật ấn tượng.

- Anh không có quyền.

- Tôi không nói tôi có quyền. Tôi chỉ nói bà ấy không muốn bị cách ly. Bà không phải trả lời câu hỏi nào hết. Bà không có gì phải nói với họ cả.

Moore: Nhưng nhà Trody kiên cường bám trụ. Chúng tôi chẳng có nơi nào khác cả.

- Đây đã là kế hoạch dự phòng rồi. Chúng tôi buộc phải sống trong thùng xe. Đó đã là kế hoạch B. Chúng tôi chẳng có kế hoạch C nữa. Đây là bà của chúng tôi và chuyện này thật vô lý. Bà đã sống 22 năm trong căn nhà này và giờ anh muốn đuổi bà đi? Anh cảm thấy gì khi ngày nào cũng đi đuổi người khác ra khỏi nhà? Anh nên ở nhà thay vì làm những việc như thế. Tiền chính phủ liên bang đưa ngân hàng đi đâu cả? Chúng tôi mới nên tố cáo anh tội xâm nhập vì đây là nhà của chúng tôi.

 (đám đông kêu to)

- Đi thôi.

- Chúng ta làm tốt lắm.

- Thành công rồi.

Moore: Cảnh sát và người của nhà băng bị đuổi trở về. Không có gì mạnh hơn sức mạnh của dân. Và sức mạnh của dân không khuất phục. Nói gì?

Không có gì mạnh hơn sức mạnh của dân.

Và sức mạnh của dân không khuất phục.

Nói gì?

Đừng rời bỏ nhà mình. Vì bạn biết không, khi những công ty ấy nói rằng chúng nhận nhà thế chấp của bạn, trừ khi bạn có luật sư có thể móc ngoặc với chúng trong vụ thế chấp, bạn sẽ chẳng có khoản thế chấp nào cả. Và bạn sẽ thấy rằng không ai tìm được những giấy tờ đó ở Phố Wall.

Vì vậy, hỡi nhân dân Mỹ, hãy bám trụ lấy ngôi nhà của bạn. Đừng rời bỏ nó như ở Ohio và Michigan, ở lndiana và lllinois, hay ở những nơi khác, nơi người dân bị đối xử như đồ đạc. Và Quốc hội này chính là một thứ chướng ngại vật.

Moore: Wow. Không phải ngày nào cũng được thấy một thành viên Quốc hội cổ vũ sự nổi loạn công khai.

Trở lại Chicago, những công nhân của Cộng hòa Cửa sổ và Cửa có một ý tưởng hay. Sau khi nghĩ lại, họ quyết định, không thể chấp nhận bị sa thải mà không thông báo, mà không có trợ cấp nghỉ việc và mất việc và trợ cấp y tế thì bị cắt bỏ. Họ đã lên một kế hoạch.

Nói với Ngân hàng Hoa Kỳ và những người chủ công ty rằng nước Mỹ đã sang trang mới rồi. Họ sẽ không rời khỏi tòa nhà cho đến khi được trả những thứ thuộc về họ. Phải, đó chính là kiểu "đình công ngồi" cổ lỗ.

Người đàn ông: Chúng tôi hiểu rằng có thể người ta đã rơi vào một vài thương vụ tồi tệ. Nhưng thế thì sao? Chúng tôi không thực hiện các thương vụ ấy. Chúng tôi chỉ làm cửa và cửa sổ thôi. Tại sao chúng tôi lại bị trừng phạt?

Moore: Những lãnh đạo công đoàn và công nhân đã chuẩn bị đối mặt với sự bố ráp của cảnh sát chắc chắn sẽ tới.

- Tôi sẽ thử liều một lần.

- Ông đã sẵn sàng bị bắt giam?

- Tôi sẵn sàng bị bắt giam nếu điều đó là cần thiết. Chúng tôi đã ở đây từ hôm qua và sẽ không đi đâu hết. Chúng tôi chấp nhận tất cả vì chuyện này.

Moore: Chẳng bao lâu, giới truyền thông xuất hiện. Và với thái độ của cả đất nước đối với gói cứu trợ, ngay cả những phát thanh viên trên TV cũng chẳng còn thông cảm với các ngân hàng.

Ở Chicago, có một nhóm công nhân nhà máy, như tất cả chúng ta, những người đã nộp thuế để cứu trợ nền tài chính. Giờ những công nhân bị cho nghỉ việc này đang yêu cầu Ngân hàng Hoa Kỳ chi một phần tiền cứu trợ cho họ.

Họ nói ''Những kẻ cướp ngân hàng Hoa Kỳ''. Nếu những người nộp thuế như chúng ta đã cho các công ty như Ngân hàng Hoa Kỳ  cả gói cứu trợ, thì chí ít họ cũng nên dùng tiền đó để cho những công nhân và công ty Mỹ chứ.

Người phụ nữ: 25 tỷ cho Ngân hàng Hoa Kỳ. Sao người ta có thể ngủ yên khi làm những chuyện như thế?

Tôi không hiểu. Cứu trợ bọn họ để làm gì nếu việc làm thì vẫn không có?

Moore: Cuộc đình công kéo dài nhiều ngày. Cảnh sát vẫn chưa đến. Nhưng một người con của ngành thép Chicago đã tới. Tình cờ ông cũng là giám mục của Chicago.

Thưa các quý vị,

Tôi là Giám mục James Wilkowski. Tôi biết tất cả các bạn đang trải qua một thử thách rất lớn. Các bạn đang dạy cho thế hệ trẻ của chúng ta rằng công bằng phải thách đấu với sự bất công. Tôi sinh ra ở miền đông nam xa xôi của Chicago và tôi đã chứng kiến những gì xảy ra khi tất cả nhà máy thép biến mất. Và tôi đã thấy nó ảnh hưởng thế nào đến những gia đình. Nhưng lần này chúng tôi ở bên các bạn. Chúng tôi sẽ không bỏ rơi các bạn. Nhân danh Cha, Con, và Thánh thần. Amen.

Thánh thể của Chúa.

Thánh thể của Chúa.

Thánh thể của Chúa.

Tổng thống Obama:  Trong trường hợp này, khi những công nhân ở Chicago đấu tranh đòi lương thưởng mà họ đã lao động để có. Tôi nghĩ họ hoàn toàn đúng. Những gì xảy ra với họ phản ánh những điều đang diễn ra trong khắp nền kinh tế.

Phóng viên: Ông ấy nói: ''Những gì xảy ra với họ phản ánh những điều đang diễn ra...''

Phóng viên #2: Ông ý nói những gì xảy ra với những công nhân này phán ánh những điều đang diễn ra trong cả nền kinh tế.

Tôi đã xem buổi họp báo của Obama sáng nay. Thế là tôi rời giường và quyết định điều tốt nhất tôi có thể làm là tiếp tế cho họ. Nên tôi mang ít thức ăn đến.

- Tôi mang xăng-uých.

- Ôi, tốt quá.

Moore: Rất nhiều người dân Chicago đã tới ủng hộ các công nhân.

Phóng viên: Những công nhân này đã trở thành biểu tượng quốc gia cho hàng ngàn người lao động trên khắp cả nước.

Phóng viên #2: Cuộc bãi công ngồi đã gây chú ý với các chính trị gia những người cho đấy là minh chứng cho sự bất cân bằng giữa Phố Wall đang nhận trợ cấp chính phủ với Phố Dân chúng đang bị coi rẻ.

Moore: Những câu hỏi bắt đầu nảy sinh: Đây có phải là khởi đầu cho một cuộc nổi dậy của công nhân chống lại Phố Wall không?

Mọi người đoàn kết lại.

Chúng ta sẽ không bao giờ thất bại.

Cứu trợ công nhân chứ không phải ngân hàng.

Moore: Những cam kết hỗ trợ thức ăn và tiền bạc ùn ùn đổ về.

Người phụ nữ: Nó đã vượt quá những gì chúng tôi tưởng tượng ban đầu. Giờ thì chúng tôi có thể mơ tưởng một chút. Thậm chí chúng tôi đã thảo luận nếu mà chúng tôi thử cùng nhau tự điều hành công ty thì sao?

Chúng tôi không có tiền. Chúng tôi không phải nhà tư bản. Chúng tôi đã thảo luận đại loại như thế và những công nhân đang nghĩ về chuyện này. Đó là điều rất khó, vì nếu cả đời bạn đã được bảo rằng rằng mọi thứ là như những gì người ta nói với bạn, thì muốn nghĩ mình có thể làm khác đi cũng khó lắm.  Chúng tôi xuất hiện khắp các bản tin thời sự.

Mọi người chú ý đến bạn vì các bạn truyền cảm hứng cho họ.

(tiếng Tây Ban Nha)

Moore: Sau 6 ngày bãi công Ngân hàng Hoa Kỳ nhận thấy đã quá đủ. Tốt hơn là nên trả tiền cho công nhân và hi vọng cuộc cách mạng nho nhỏ của họ tan mất. Thế là ngân hàng và công ty chấp thuận những yêu sách của công nhân.

Chúng ta thành công rồi!

Chúng ta thành công rồi!

Mỗi công nhân sẽ được nhận trung bình gần 6000 đô-la. Nhưng có điều còn ý nghĩa hơn tiền bạc. Đó là những gì có thể đạt được khi những người công nhân biết tổ chức lại và đấu tranh cho sự công bằng.

Chỉ cần đấu tranh, đấu tranh, đấu tranh, đấu tranh đòi những điều cơ bản nhất mà lẽ ra người ta đương nhiên phải có và thuộc về họ một cách hợp pháp.

Chúng tôi đã đấu tranh quyết liệt vì những điều cơ bản nhất trong cuộc sống.

Moore: Đó là cuộc đấu tranh mà tất cả đã quá rõ ở Flint, Michigan.

Ở đó, chú tôi cùng những bè bạn công nhân đã lần đầu tiên hạ gục những tập đoàn hùng mạnh đã thống trị cuộc sống của họ. Đó là hôm trước Giao thừa năm 1936. Hàng trăm đàn ông và phụ nữ đã chiếm lấy các nhà máy của GM ở Flint và khống chế chúng trong suốt 44 ngày. Họ là công đoàn đầu tiên đã đánh bại một tập đoàn công nghiệp. Và hành động của họ đã mang đến sự ra đời của tầng lớp trung lưu.

Nhưng ngày đó trong cuộc bãi công ngồi ở Flint, cảnh sát và đám côn đồ của công ty không chịu đứng ngoài. Một tối, sau một cuộc xung đột đẫm máu, Thống đốc bang Michigan, được sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ, Franklin Roosevelt, đã cử vệ binh quốc gia đến. Nhưng súng ống của các vệ binh không được sử dụng để chống công nhân. Mà chúng quay về phía cảnh sát và lũ du côn được thuê mướn, yêu cầu chúng phải để công nhân yên.

Ngài Roosevelt tin rằng, những người công nhân có quyền bày tỏ sự phẫn uất.

Bảy năm sau đó, Tổng thống Roosevelt đã quá ốm yếu không thể tới Đồi Capitol đọc diễn văn thường niên trước Quốc hội.

Thưa các quý vị, đây là Tổng thống Hoa Kỳ. Theo thông lệ, tôi sẽ trực tiếp đọc bài diễn văn thường niên.

Moore: Vì vậy, ông đã đọc nó từ Nhà trắng qua sóng phát thanh.

Khi diễn văn kết thúc,  ông đã yêu cầu các camera thời sự bước vào phòng của mình  bởi ông muốn người dân Mỹ  được thấy một phần đặc biệt của bài phát biểu. Vị Tổng thống Hoa Kỳ ấy đã bước một bước dài bằng việc đề xuất Đạo luật về Quyền Công dân thứ hai với Quốc hội.

Ngày hôm nay, những chân lý kinh tế đã được chấp nhận một cách hiển nhiên. Một Đạo luật về Quyền Công dân thứ hai trong đó những cơ sở mới cho sự an ninh và thịnh vượng có thể được thiết lập cho tất cả mọi người bất kể địa vị, chủng tộc hay tín ngưỡng. Trong sô đó có: Quyền được có việc làm hữu ích và được trả công;  Quyền được kiếm sống đủ nhu cầu cơ bản về thức ăn, quần áo và giải trí; Quyền của mọi nông dân được trồng và bán sản phẩm của họ với thu nhập đủ để cho anh ta và gia đình một cuộc sống tươm tất; Quyền của mọi doanh nhân, lớn cũng như nhỏ, được làm ăn trong bầu không khí tự do, tự do khỏi những sự cạnh tranh bất công và chi phối bởi độc quyền trong cũng như ngoài nước; Quyền của mọi gia đình được có nhà ở tử tế; Quyền được có chăm sóc ý tế cơ bản và cơ hội đạt đến và hưởng thụ sức khỏe tốt lành; Quyền được bảo vệ cơ bản về kinh tế khỏi những lo sợ về tuổi già, bệnh tật, tai nạn, và thất nghiệp; Quyền được hưởng một nền giáo dục tốt. Tất cả các quyền ấy mang lại sự an toàn. Và sau khi cuộc chiến này đã thắng lợi, chúng ta phải chuẩn bị để tiếp tục tiến lên đòi việc thực thi những quyền ấy nhằm những mục đích mới cho hạnh phúc và an lành của con người. Vì trước tiên phải có yên ổn trong nhà,  nếu không đừng nghĩ tới hòa bình vĩnh cửu cho thế giới.

Moore: Roosevelt đã qua đời hơn một năm sau đó. Ông không sống để thấy được kết cục của cuộc chiến tranh. Đạo luật Quyền Công dân mới của ông không được ban hành. Giá như ông vẫn sống và thành công, thì mọi người Mỹ, bất kể chủng tộc,  đã có được những quyền  và công việc tử tế; một đồng lương đủ sống; chăm sóc sức khỏe phổ biến; một nền giáo dục tốt; một ngôi nhà vừa túi tiền; một kỳ nghỉ có lương; và một mức lương hưu cơ bản.

Không có điều nào được thực hiện.

Không người Mỹ nào được đảm bảo bất cứ điều gì.

Nhưng người dân Châu Âu và Nhật Bản thì có đầy đủ các quyền ấy. Sao lại thế được? Sau chiến tranh, những người Mỹ dưới thời của Roosevelt đã vượt đại dương tới giúp tái thiết Châu Âu.

Trong thời gian ấy, hiến pháp mới đã được soạn thảo cho những quốc gia chiến bại: Đức, Ý, và Nhật Bản.

Hiến pháp Ý đảm bảo quyền bình đẳng của nữ giới. Ngay từ năm 1947.

Hiến pháp Đức nói nhà nước có quyền tịch thu tài sản và tư liệu sản xuất vì lợi ích chung của cộng đồng.

Và đây là điều chúng ta đã viết cho người Nhật:  Mọi công nhân đều có quyền tổ chức công đoàn. Tự do học thuật được bảo đảm.

Suốt 65 sau đó, chúng ta đã không trở thành đất nước  như Roosevelt mong đợi. Thay vào đó, chúng ta thành ra thế này...

Còn nhớ, trong trận bão Katrina, tôi đã tự hỏi: ''Tại sao luôn là những người nghèo phải chịu mọi đau khổ? Sao không bao giờ thấy Bernie Madoff trèo lên mái nhà kêu gào giúp đỡ? Hay đầu sỏ của Citibank hay mấy gã nắm quỹ đầu tư tương lai của Goldman Sachs? Hay vị CEO của AlG?'' Chẳng bao giờ là những gã ấy cả, đúng không?

Vẫn luôn là những người chẳng bao giờ được chia miếng bánh vì những gã ấy đã chiếm cả rồi và chẳng để gì cho họ, để mặc họ chết. Tôi từ chối sống ở một đất nước như thế. Nhưng tôi sẽ không bỏ đi. Chúng ta sống ở một đất nước giàu nhất thế giới. Chúng ta xứng đáng một công việc tốt, chăm sóc sức khỏe, một nền giáo dục tốt, một ngôi nhà của chúng ta. Chúng ta xứng đáng có giấc mơ Roosevelt ấy. Và sẽ là tội ác nếu chúng ta không có được. Nhưng chúng ta sẽ không bao giờ có, chừng nào chúng ta còn có một hệ thống làm giàu cho số ít bằng sự trả giá của số đông.

CNTB là một con ác quỷ.

Và bạn không thể điều khiển ác quỷ. Bạn phải tiêu diệt nó và thay thế nó bởi một thứ gì đó tốt đẹp với tất cả mọi người. Và thứ đó được gọi là Nền Dân chủ.

Tội ác đã được thực hiện trong tòa nhà này. Tôi nhân danh công dân đến để thực hiện bắt giữ. Hãy xuống đây và bước ra khỏi tòa nhà. Đừng e sợ. Nhà tù Liên bang cũng tốt lắm.

Các bạn thân mến, tôi thực sự không thể làm thế này nữa trừ khi ai đó trong các bạn đang xem bộ phim này cùng gia nhập với tôi. Tôi hi vong bạn sẽ làm thế. Và xin bạn, hãy khẩn trương lên.

(Quốc tế ca)

Tôi tin rằng bộ máy ngân hàng còn đáng sợ hơn cả những đạo quân - Thomas Jefferson, 1816

Để biết cái chết của bạn đáng giá bao nhiêu với sếp hãy vào www.deadpeasants.biz

Lần sau bạn đi máy bay, hãy quyên góp cho chương trình "Xu lẻ cho phi công"

Của cải bị độc quyền hoặc nằm trong tay số ít  là tai họa đối với nhân loại - John Adams, 1765

Cứ 7,5 giây, ở Mỹ lại có thêm một ngôi nhà bị tịch biên

Chỉ nên sở hữu đủ của cải cho cuộc sống. Phần còn lại thuộc về nhà nước - Benjamin Franklin

Công ty tịch biên đã rời khỏi Flint để lại địa chỉ hòm thư và thêm nhiều người thất nghiệp

Wal-Mart đã ngừng mua bảo hiểm tử vong dân đen nhưng vẫn gọi nhân viên là "cộng tác viên"

8 tháng sau khi đòi lại nhà, ngân hàng đã từ bỏ việc trục xuất nhà Trody ở Miami. Hiện giờ họ vẫn đang sống trong ngôi nhà của mình.

Trong cuộc đấu tranh giai cấp, giai cấp tôi đã thắng. Nhưng lẽ ra họ không nên thắng - Warren Buffett

Ngô Đăng Toàn - Đại học Quốc gia Hà Nội