Thứ Tư, 1 tháng 8, 2012

Bọn trẻ sẽ dắt ta đi?

Hôm qua có một người bạn hỏi mình về việc nên cho con gái đọc sách gì, thời buổi hiện đại thật khó để định hướng các cháu. Chợt nhớ lại cái note của anh Hải trên FB mà sau đó báo TTCT lấy lại để làm thành hẳn 01 chuyên đề dài ngoẵng mấy kỳ. Tìm lại note trên FB của anh Hải không thấy đành lấy lại bài trên báo TTCT.

-----------

Rất nhiều gia đình Việt Nam, sống ở trong hay ngoài nước, đang ẩn chứa trong lòng những câu hỏi lớn về mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, nhất là khi công nghệ và tốc độ sống đang mang lại những biến đổi âm thầm và lớn lao trong xã hội đương đại.

Trong hành trình tìm kiếm và gìn giữ bản sắc, truyền thống, bồi đắp những “con người riêng”, ta có gì cần ngoảnh lại nhìn?

Công việc của tôi thường phải đọc và suy ngẫm những vấn đề về văn hóa cộng đồng, nên thỉnh thoảng hay gặp những câu chuyện rất lý thú mà các đồng nghiệp ngành Việt Nam học trên thế giới đem ra chia sẻ, như một báo cáo mới gần đây từ Đại học Tổng hợp Warszawa.
Bọn trẻ có soi “gương” để noi theo?
Khi nghiên cứu cộng đồng người Việt ở Ba Lan, tiến sĩ Teresa Halik phát hiện một vấn đề mà có lẽ tất cả người Việt dù đang sống ở đâu cũng sẽ cảm thấy cần suy nghĩ. Xuất phát điểm để hiểu điều này là hiện tượng các gia đình người Việt ở nước ngoài thường chỉ có hai thế hệ là bố mẹ và con cái, thiếu vắng hẳn sự có mặt và vai trò truyền thống của ông bà. Do điều kiện địa lý cách trở, vé máy bay tốn kém, thủ tục visa rắc rối và cả điều kiện tài chính bên cạnh nhiều yếu tố khác, số lượng thành viên trong một đơn vị gia đình được rút xuống tối thiểu.
Các em bé Việt Nam sinh ra và lớn lên trong môi trường không chỉ không có ông bà, mà còn mất mát mối quan hệ với cô dì chú bác và anh em họ. Hơn vậy, nhiều em hầu như không mấy khi gặp bố mẹ đang phải vất vả lo toan cuộc sống từ sáng sớm đến tối mịt, phó thác con cho nhà trường, bạn bè và bảo mẫu - thường là một bà Tây gần nhà.

Nhìn rộng ra thì đây không chỉ là hiện tượng của các nhóm di dân kinh tế người Việt ở nước ngoài mà có thể xảy ra bất cứ nơi đâu ở chính ngay tại Việt Nam, khi thanh niên rời quê đi lập nghiệp, kết hôn và nuôi con ở các thành phố và trung tâm công nghiệp. Thậm chí ngay cả khi bố mẹ và ông bà cùng sống trong một thành phố nhưng cường độ công việc và áp lực cuộc sống cũng thường khiến cả nhà không mấy khi gặp nhau.

Đây không chỉ là hiện tượng đơn lẻ mà còn là câu chuyện của thời đại, là dấu hiệu cho thấy cấu trúc nền tảng trong xã hội đã thay đổi, như từng được một trong số những nhà nhân học hàng đầu thế giới là giáo sư Margaret Mead dự báo trong một bài giảng, độc giả quan tâm có thể tìm đọc quyển sách của bà về văn hóa và sự gắn kết, có sẵn trên mạng ở địa chỉ http://mx.esc.ru/~assur/ocr/mead/mead.htm.

Khởi đầu từ những nghiên cứu trên các đảo ở Thái Bình Dương mà nhiều nhất là Samoa, chủ tịch Hiệp hội Nhân học Hoa Kỳ dần liên kết thêm các quan sát thế giới đương đại để xây dựng cơ sở lý thuyết văn hóa nhìn vào tiến trình lịch sử thế giới. Theo đó, cũng như ba chương trong tập sách vừa kể, lịch sử thế giới đương đại có thể được phân kỳ thành ba giai đoạn, nếu nhìn qua lăng kính của khái niệm figurative, tức mô hình tạo dựng bản sắc.

Trong xã hội truyền thống của quá khứ, tức phân kỳ đầu tiên mà giáo sư Mead gọi là postfigurative, các hình mẫu đã được định hình qua năm tháng và đứa trẻ lớn lên trong khuôn khổ gia đình, tiếp nhận bản sắc văn hóa từ những người già trong cộng đồng mà gần nhất là ông bà mình. Trong xã hội đương đại cũng như trường hợp cộng đồng di dân ở Ba Lan, xã hội chỉ còn lại mối liên kết giữa hai thế hệ là phụ huynh và con cái, mà mỗi người đều phải tự bươn chải để thích nghi với cuộc sống mới.

Di dân thế hệ một và con cái của họ đều đứng cùng một vạch xuất phát điểm để học tất cả những thứ cần thiết cho cuộc sống hằng ngày trên mảnh đất mới, từ ngôn ngữ, luật lệ đến phong tục, văn hóa và cả những thói quen nhỏ nhặt. Thường nhờ lợi thế cả về điều kiện học tập lẫn tiếp xúc mà các em ở thế hệ hai sẽ vượt xa bố mẹ.

Cùng nhau tìm kiếm bản sắc?

Xã hội đương đại cũng tràn ngập những sản phẩm của nền văn minh, nổi bật nhất là các thế hệ thiết bị điện tử và hệ thống mạng, đặt các bậc phụ huynh vào thế yếu trong cuộc chạy đua bên cạnh con cái. Trong một xã hội như vậy, bản sắc và cá tính con người không còn chịu nhiều ảnh hưởng từ ông bà với vai trò nay đã mờ nhạt, mà hình thành chủ yếu qua mối quan hệ với bạn bè đồng lứa, thế hệ bố mẹ với bố mẹ, thế hệ con cái với con cái. Vòng ảnh hưởng có thể nhỏ như liên kết cộng đồng ở tổ dân phố, khu dân cư hay công việc và nơi vui chơi giải trí, cũng có thể rộng như mạng lưới xã hội trên Internet, điển hình như Facebook, trên phạm vi toàn cầu.

Trong bối cảnh đó của thời đương đại, bản sắc được hình thành trong mối quan hệ tác động qua lại bổ sung lẫn nhau, tức là cofigurative như giáo sư Mead phác họa cho phân kỳ thứ hai. Điều này thật ra cũng không quá mới mẻ với nhiều người Việt, khi trong xã hội truyền khẩu nhau kinh nghiệm “học thầy không tày học bạn”, nhắc nhở về tầm quan trọng của bạn đồng lứa.

Sau ngày mở cửa thì thế hệ con cái và thế hệ phụ huynh ở Việt Nam ở vào thế cùng đứng trước một xuất phát điểm trong cuộc chạy đua tìm hiểu thế giới, mà trong nhiều gia đình thì thế hệ trẻ có nhiều lợi thế hơn. Nhiều người ý thức được giới hạn của mình nên sẵn sàng “hi sinh đời bố củng cố đời con”, tạo cơ hội cho con trẻ hội nhập thế giới toàn cầu từ rất sớm.

Nếu quan sát kỹ cộng đồng người Việt ở các nước, chúng ta sẽ còn ghi nhận thêm một biểu hiện là sau khi nhận thấy mình thua kém con cái trong quá trình hội nhập thì thế hệ phụ huynh sẽ phải học ngược từ thế hệ con cái để bảo đảm cuộc sống. Ở Ba Lan chẳng hạn, bạn có thể hình dung ra chuyện bố mẹ không biết tiếng Ba Lan và phải lệ thuộc vào con cái làm phiên dịch trong buổi họp phụ huynh.

Đến phần gặp riêng giáo viên chủ nhiệm và phải lựa chọn giữa hai phương án thì có khi con họ chỉ chọn dịch duy nhất phương án mình thích và thêm vào câu kết luận là cô giáo bảo như vậy, thay vì dịch chính xác cô giáo bảo chọn giữa hai phương án và trình bày phương án còn lại. Và phụ huynh chỉ có một con đường là gật đầu với phương án mà chính con mình đã chọn, mất đi quyền uốn nắn con theo cách tính của mình.

Những chuyện tương tự như vậy rất thường xảy ra không chỉ trong cộng đồng người Việt ở đây. Và sau đó trong rất nhiều gia đình, con cái được trang bị trình độ đại học thật sự ở nước ngoài cũng sẽ hơn hẳn phụ huynh từ luật pháp, tài chính đến chính trị, xã hội và tâm lý cuộc sống, rồi nhanh chóng nắm quyền chi phối trong các quyết định kinh doanh hay cuộc sống của toàn gia đình.

Mô hình tiếp biến văn hóa theo chiều ngược như vậy được giáo sư Margaret Mead ghi nhận bằng thuật ngữ prefigurative, tức là xã hội chưa hề có hình mẫu nào, phải học theo những đứa trẻ mà bây giờ mới đang hình thành bản sắc. Hơn vậy, đó sẽ là xã hội trong tương lai, tức phân kỳ lịch sử văn hóa thứ ba mà nếu xét thời điểm bài giảng của giáo sư Mead là vào năm 1969, đây chính là quy luật hoạt động của xã hội toàn cầu mà chúng ta đang sống hiện nay.

Vấn đề là sau khi nhận ra quy luật của lịch sử văn hóa, mỗi phụ huynh còn phải dám vượt qua ego (cái tôi) để học tập từ con mình, không chỉ để biết “con hơn cha nhà có phúc” mà còn dám nhận “trứng khôn hơn vịt” trong ngôi làng toàn cầu của thế giới phẳng mà chúng ta đang sống. Bởi nếu không thì các vị tiên chỉ nhà ta đến một ngày sẽ phải nghe không phải là con cháu mình giảng bài mà chính là những bạn trẻ như Dâu Tây (Joe Ruelle) hay thầy cúng Paul Sorrentino (*) và tiến sĩ Edyta Roszko (**) dạy lại về bản sắc văn hóa Việt Nam.

Bạn sẽ muốn phụ thuộc vào một thế hệ trẻ đầy ẩn số là con cháu mình hay con cháu những cộng đồng dân tộc xa lạ nào đó? Trong một thế giới mà các bạn trẻ Việt Nam sẽ tự do chọn lựa bản sắc, nếu không học hỏi con cháu để tạo mối dây gắn kết thì đến một ngày bọn già chúng ta sẽ cô đơn ngồi tranh cãi trên mảnh đất không còn đơm hoa kết trái - mải mê hồi tưởng về một thời xa xưa “có gì đẹp hơn lúa” khi xung quanh một đám trẻ từ nơi khác từ lúc nào đã tràn ngập và đang thay đổi hết mọi đường đi lối lại lẫn ngay cả tên địa danh nơi này - để rồi ngơ ngác hỏi nhau: (chúng) ta (sẽ) là ai?
Thế giới từng lên cơn sốt vì những chiếc máy Walkman của đám trẻ thích đeo tai nghe và nhún nhảy khắp mọi nơi, khiến tất cả lứa tuổi đều chạy theo thế hệ Walkman. Cách đây không lâu, ta có thế hệ @ của những chàng trai cô gái sống trong không gian ảo nhiều hơn ngoài đời thật, nói chuyện với nhau toàn bằng từ ngữ lượm lặt từ game online, khiến các bậc phụ huynh phải học dùng webcam để mà còn chat.
Gần hơn nữa người ta nói nhiều đến thế hệ viết blog, một thú tiêu khiển mà ban đầu chỉ là dành cho thanh thiếu niên nhưng đã nhanh chóng gây nghiện cho những tên tuổi năm sinh không phải 9x, 8x, thậm chí là 7x, 6x... Thế hệ phụ huynh luôn phải chạy theo những trào lưu khó mà dự báo trước của thế hệ trẻ, cho nên để cho tiện người ta đặt tên luôn là thế hệ X - một ẩn số. Nếu bạn không hiểu ít nhất một nửa những từ khóa vừa được dùng trong đoạn văn này thì chắc sẽ rất vất vả mới đuổi kịp thời đại.

LÊ THANH HẢI
(nghiên cứu sinh Viện hàn lâm Khoa học Ba Lan)

Thứ Năm, 12 tháng 7, 2012

Nhân cái chết của nhà văn Nguyễn Mộng Giác: Những chặng đường của Tạp chí Văn Học


Gửi hương hồn Cao Xuân Huy và Nguyễn Mộng Giác
Hoàng Khởi Phong
 
Khi tôi viết những dòng chữ này, thì ở Nam California gia đình và thân hữu của nhà văn Nguyễn Mộng Giác đang tiến hành những nghi thức cuối, tiễn anh về nơi an nghỉ cuối cùng. Trước đây gần hai năm cũng tại địa điểm này, cũng những thân hữu này, đã tiễn đưa nhà văn Cao Xuân Huy trong chuyến đi chót cùng của đời anh. Nguyễn Mộng Giác là Chủ nhiệm kiêm Chủ bút đầu tiên và Cao Xuân Huy là chủ nhiệm kiêm chủ bút cuối cùng của tạp chí Văn Học, một nguyệt san văn chương, xuất hiện ở hải ngoại từ năm 1985 cho tới 2008, khi Cao Xuân Huy lâm vào căn bệnh hiểm nghèo và không thể cáng đáng nổi việc điều hành tờ báo. Nói như thế có nghĩa là tờ Văn Học đã không còn hiện diện trong cõi đời này vài năm, trước khi những người chủ trương quan trọng nhất của tờ báo vĩnh viễn nằm xuống.

Để viết về Văn Học, tôi phải nhắc tới một tờ báo khác với một cái tên dài hơn là Văn Học Nghệ Thuật, và cũng phải nhắc tới căn nhà đầu tiên tôi mua vào năm 1983, trên đường Dapplegrey, thành phố Garden Grove. Đó là một căn nhà 4 phòng ngủ, và đàng sau có một cover patio rất rộng. Khi mua căn nhà này gia đình tôi chỉ có hai bố con tôi và hai người cháu trai. Tôi không thể hình dung được nửa năm sau, vợ chồng con cái Cao Xuân Huy từ một thành phố ở phía Bắc Cali dọn xuống miền Nam. Huy và tôi vốn là hai anh em họ “Hồng Bàng”, đã biết nhau từ khi Huy học trung học, và ngay cả sau này khi đã vào quân đội, Huy đã từng ăn dầm nằm dề ở nhà tôi. Năm 1971 ở Pleiku, Huy đi phù rể với nhiệm vụ chụp hình cho đám cưới của tôi, nhưng rút cục tôi không có một tấm ảnh nào trong ngày cưới. Chẳng những thế tôi còn mất cả chiếc máy ảnh đi mượn, bởi vì anh còn mải uống rượu với những người bạn thân của anh và tôi từ Sài Gòn lên. Do đó đầu năm 1984 khi anh dọn xuống Nam Cali, nhà tôi tất nhiên là nơi trú ngụ ban đầu cho vợ chồng con cái anh. Chỉ vài tháng sau khi Cao Xuân Huy đổ bộ từ phía Bắc xuống, tới phiên bố con Nguyễn Mộng Giác thiên đô từ Texas qua. Nguyễn Mộng Giác và tôi vốn là bạn văn từ những năm đầu thập niên 70, nên khi anh dọn qua Nam Cali, nhà tôi chính là nơi anh sẽ tạm trú trong lúc chân ướt chân ráo mới đến. Rút cục căn nhà đó có một thời gần giống như một trại tị nạn, với số người lớn nhỏ cả thảy 16 người, và được phân phối như sau: Hai bố con tôi một phòng, bố con Nguyễn Mộng Giác một phòng, vợ chồng Cao Xuân Huy một phòng, hai người cháu tôi một phòng. Còn tất cả những cậu con trai bị dồn hết vào trong cái patio được làm thành một phòng ngủ tập thể. Trong thời gian này điều phiền nhiễu nhất cho chúng tôi chính là chỗ đậu xe, bởi vì vỉa hè trước cửa nhà tôi nhiều lắm chỉ có thể chứa được bốn chiếc xe, kể cả driveway, trong khi những người trong nhà có tới bảy chiếc xe, đó là chưa kể tới khách khứa văn nghệ của Giác và tôi, cùng với  khách nhà binh của Cao Xuân Huy nườm nượp ra vào. Nhất là những dịp cuối tuần, chúng tôi làm phiền hai bên hàng xóm hầu như suốt từ chiều Thứ Sáu cho tới khuya Chủ Nhật. Thời gian này Cao Xuân Huy chưa chính thức viết, tuy nhiên anh đang ngấm ngầm viết những dòng đầu của cuốn hồi ký làm nên tên tuổi nhà văn Cao Xuân Huy sau này, đó là cuốn Tháng Ba gãy súng.

Tháng 4 năm 1985, nhà văn Nguyễn Bá Trạc từ San Jose xuống thăm chúng tôi, anh mang xuống miền Nam một không khí sôi nổi như con người anh. Trong lúc ngồi quán cà phê với Nguyễn Mộng Giác và tôi, cùng quan sát cộng đồng biểu tình, Nguyễn Bá Trạc nói với chúng tôi có lẽ bọn mình nên làm một cái gì đó, một tờ báo chẳng hạn. Nguyễn Bá Trạc đã từng một mình chủ trương tờ Thời Luận ở trên San Jose, đây là tờ báo sớm nhất trong vùng Bắc Cali từ năm 79, nhưng không thể trụ nổi vì thời gian đó việc buôn bán của người Việt trên San Jose chưa mấy phát đạt, mà tờ Thời Luận là một tờ báo tựa vào quảng cáo nên không thể tồn tại. Do đó tôi trả lời Nguyễn Bá Trạc là tôi không mặn vụ làm báo quảng cáo. Tối đó tại nhà tôi ngoài các gia chủ Nguyễn Mộng Giác, Cao Xuân Huy, Hoàng Khởi Phong còn có thêm Nguyễn Bá Trạc cùng hai thân hữu nữa, chúng tôi bàn thô về một tờ báo văn học thuần túy.

Sau khi Nguyễn Bá Trạc quay trở lại San Jose, Nguyễn Mộng Giác và tôi càng ngày càng nung nấu ý nghĩ về tờ báo thuần túy văn học này. Trước đó hai năm tờ báo văn chương thuần túy là tờ Văn Học Nghệ Thuật do hai nhà văn Võ Phiến và Lê Tất Điều chủ trương sống lây lất chưa đầy mười số thì phải đình bản, và bấy giờ trên thị trường chữ nghĩa của người Việt hải ngoại còn duy nhất một tờ Văn, do nhà văn Mai Thảo chủ trương. Lần họp thứ hai cũng ở nhà tôi, có nhiều anh em văn nghệ hơn, nhưng tựu trung có hai ý kiến: Một là tìm cách quy tụ hết tất cả những cây viết thành danh, bày hàng tất cả những người hiện đang sống bên ngoài đất nước trên trang bìa tờ báo. Ý kiến thứ hai dường như thiểu số tuyệt đối, vì chỉ có mình tôi cho là không cần các tên tuổi lớn, chỉ cần trong vài số đầu chứng tỏ cho độc giả thấy đây là một tờ báo văn học thuần túy. Ban đầu với những cây viết mới có thể không gây được tiếng vang, nhưng đó là tờ báo, mà những người chủ trương trân trọng từng bài thơ, từng mẩu chuyện. Tôi chủ trương tin vào chính mình, viết cho tới không sớm thì muộn độc giả cũng mở vòng tay đón nhận tờ báo.


Từ trái sang phải: Phan Nhật Nam, Khánh Trường, Hoàng Chính Nghĩa, Hoàng Khởi Phong và Cao Xuân Huy.

Rút cục tờ báo xuất hiện với sự tham dự của khá nhiều cây bút đã thành danh ở trong nước. Với sự hiện diện của nhà văn Võ Phiến ở vị trí Chủ nhiệm, tờ báo là sự tiếp nối, hay khác đi là sự tục bản tờ Văn Học Nghệ Thuật, và hầu như tất cả mọi thành viên đều cho là với cái tên này, ít nhất tờ báo không mang vẻ cạnh tranh với tờ Văn của nhà văn Mai Thảo. Vị trí Chủ bút do nhà văn Lê Tất Điều đảm nhiệm, và Nguyễn Mộng Giác là Tổng thư ký. Đó là bộ ba thực sự điều hành tờ báo, phần tôi là Chủ nhiệm trên phương diện pháp lý, nghĩa là có bổn phận hàng năm khai thuế. Ngoài ra nhà văn Nhật Tiến tuy không giữ một chức vụ nào, nhưng nhà anh là nơi mỗi tháng nhóm chủ trương họp một lần, ăn với nhau một bữa cơm, nhận báo mới, và đồng thời chọn chủ đề, phân chia bài vở cho số sắp tới. Sở dĩ chọn nhà anh Nhật Tiến vì ông Chủ nhiệm Võ Phiến ở hướng Bắc tại Los Angeles, chủ bút Lê Tất Điều ở phía Nam tại San Diego, nhà tôi thì đang là trại tị nạn, và nhất là chị Phương Khanh với các cháu gái con anh chị Nhật Tiến sẽ đãi nhóm chủ trương một bữa ăn đích đáng.  

Chỉ sau vài số báo, Văn Học Nghệ Thuật được các cây bút hải ngoại tới tấp gửi bài tham dự, cũng như sự trợ giúp tài chánh của những người coi văn chương như là món ăn tinh thần. Khoa học gia Trương Vũ, là một thí dụ điển hình. Trương Vũ là người của khoa học, ông làm việc tại NASA, nhưng đã có những đóng góp đáng kể cho văn học Việt Nam ở hải ngoại. Năm 1995, hai mươi năm sau khi chiến tranh tàn, Nhà xuất bản Cub Stone ở tiểu bang Massasschusset dự định ấn hành một tuyển tập văn học về hậu chiến Việt Nam, quy tụ nhà văn của Việt Nam ở trong nước và nhà văn Mỹ. Chính nhờ sự đóng góp của Trương Vũ trong thành phần chủ biên, khi tuyển tập The Other Side of Heaven ra đời, nó có thêm tiếng nói của tám cây bút Việt Nam ở hải ngoại, cùng xuất hiện với mười hai cây bút Việt Nam ở trong nước và mười tám cây bút Hoa Kỳ. Nói tóm lại sau khi chiến tranh tàn được hai chục năm, đây là một tác phẩm quy tụ nhà văn của ba phe tham chiến, đã từng tận lực bắn giết nhau ngoài mặt trận. Không riêng gì Văn Học nhận được sự trợ giúp hết lòng của Trương Vũ, sau này khi tờ Hợp Lưu ra đời, anh cũng là một người lúc nào cũng mở hầu bao cứu cấp, mỗi khi hai tờ Văn Học và Hợp Lưu gặp phải những cơn khủng hoảng tài chánh.

Tròn một tuổi do những hoàn cảnh cá nhân, lại xa xôi cách trở, nhà văn Võ Phiến và Lê Tất Điều rút ra khỏi ban chủ biên, tờ Văn Học Nghệ Thuật đối diện với lần lột xác đầu tiên, trở về với cái tên dự định ban đầu là Văn Học. Trong lần cải tổ này Nguyễn Mộng Giác ở vị trí Chủ nhiệm kiêm Chủ bút, tôi đảm nhiệm phần vụ cũ của Nguyễn Mộng Giác, nghĩa là Tổng thư ký cho tờ báo. Về công việc thì Nguyễn Mộng Giác vẫn gánh vác nhiều hơn cả, vì anh đang “viết thuê” cho một tờ báo chuyên về quảng cáo, nên có nhiều điều kiện lo cho tờ Văn Học hơn tôi. Thời gian này tôi vẫn là một người làm thợ tiện ca ba, nghĩa là đi làm từ 11 giờ đêm tới 6 giờ sáng, mỗi khi về tới nhà tôi lăn quay ra ngủ tới một, hai giờ chiều mới trở dậy, đi lấy thư với hy vọng có thêm nhiều độc giả dài hạn, có thêm tiền để lo trả nợ nhà in, mua thêm tem để gửi báo. Và rồi mỗi tháng một, đôi lần tôi và Cao Xuân Huy ôm một đống báo ra Bưu Điện. Tôi cũng có nhiệm vụ trả lời thư tín của thân hữu và bạn đọc. Riêng về Cao Xuân Huy, anh không còn là một người lính thuần túy như trước kia, lòng tiếc thương đồng đội cũ, càng ngày càng dìm anh lún sâu vào con đường chữ nghĩa. Đêm đêm khi tôi lên đường kiếm ăn trong xưởng tiện, thì ánh đèn trong phòng riêng của vợ chồng, con cái anh vẫn còn le lói, và tôi biết anh đang ráo riết hoàn thành những trang cuối của cuốn hồi ký viết về sự sụp đổ của miền Trung và nỗi uất hận của những người lính một đời thiện chiến, giờ đây ngơ ngác trước những mệnh lệnh chết người.


Hàng ngồi từ trái sang: Nguyên Sa, Mai Thảo và Võ Phiến.
Hàng đứng: Nguyễn Mộng Giác, Đỗ Ngọc Yến và Hoàng Khởi Phong.

Năm 1987, để sửa soạn đón gia đình qua đoàn tụ, Nguyễn Mộng Giác thuê một căn chung cư ở Tustin. Anh cũng đón ông Võ Thắng Tiết từ Alaska về chung sống. Tưởng cũng nên nhắc lại ông Võ Thắng Tiết chính là tu sĩ Từ Mẫn, Giám đốc Nhà xuất bản Lá Bối trước kia. Sau năm 75 dù không muốn ông cũng phải trở về đời sống bình thường. Năm 1980 ông vượt biên cùng chuyến tàu với gia đình nhà văn Nhật Tiến. Khi đến Mỹ ông chọn nghề làm cua ở Alaska trong ba, bốn năm liền, rồi tích lũy vốn liếng trở về Cali dựng Nhà xuất bản Văn Nghệ. Giờ đây sau hơn ba chục năm sống rải rác khắp năm châu, giả như người Việt có một dòng văn học Việt Nam ở hải ngoại, thì phải nói ông Võ Thắng Tiết là một trong những người có công đầu. Bởi lẽ nếu không có bệ phóng của Nhà xuất bản Văn Nghệ, thì có thể giờ đây rất nhiều tác giả ở hải ngoại vẫn còn chìm trong bóng tối. Gần hai chục năm sau khi hoàn cảnh buộc phải ngưng hoạt động, Nhà xuất bản Văn Nghệ còn tồn lại một kho sách, với mấy trăm đầu sách văn chương và biên khảo. Ông Võ Thắng Tiết cũng xuất bản những cuốn sách vì nhu cầu giải trí, thị hiếu của độc giả, và đồng thời cũng là một nguồn thu không nhỏ để nuôi sống những cuốn sách văn học. Nhưng những đầu sách này được in dưới nhãn của Nhà xuất bản Đồng Văn, không phải Văn Nghệ.

Năm 1988 vợ và con gái út của Nguyễn Mộng Giác được đoàn tụ, để được toàn tâm toàn trí lo cho gia đình sum họp, Nguyễn Mộng Giác có ý định rút lui ra khỏi ban chủ biên. Đây là một biến cố lớn của tờ Văn Học, đến độ Trương Vũ từ DC phải đích thân bay về Cali, với ý định thuyết phục Nguyễn Mộng Giác vẫn để tên trong ban chủ biên, còn công việc điều hành thật sự do Cao Xuân Huy và tôi sẽ làm thay. Nhưng anh Giác quyết liệt rút ra, và đề nghị tôi thay thế cho anh Giác. Ban đầu tôi định từ chối, vì nghĩ mình không đủ uy tín. Mặc dù trước đó không lâu cuốn hồi ký Ngày N+… của tôi đã gây được một tiếng vang đáng kể trong giới cầm bút, và trước đó một năm cuốn hồi ký Tháng Ba gãy súng của Cao Xuân Huy được coi như là một hiện tượng của văn học hải ngoại. Ngoài ra tôi chưa kể tới những trói buộc về sinh kế cho bản thân tôi cùng con và hai người cháu đang ăn học ở Mỹ, đồng thời vẫn phải yểm trợ tài chánh cho toàn bộ gia đình ở quê nhà. Thời điểm đó sau khi đổi tên và thành phần chủ biên Văn Học đã đứng vững được ba năm, với gần bốn chục số báo và ý kiến của Cao Xuân Huy cũng như Trương Vũ là phải duy trì tờ Văn Học bằng mọi giá, mà nhân sự thì chỉ còn hai người có thể cáng đáng là Cao Xuân Huy và tôi. Cuối năm 1988, nếu tôi nhớ không lầm thì Văn Học số 38, thành phần chủ biên giờ đây sẽ gồm: Hoàng Khởi Phong Chủ nhiệm kiêm Chủ bút, Cao Xuân Huy Tổng thư ký, họa sĩ Khánh Trường lo phần trình bày. Nguyễn Mộng Giác, Trương Vũ và Nhật Tiến trong thành phần cố vấn.

Nhìn chung thì ba người trong ban chủ biên giờ đây đều là cựu quân nhân của QLVNCH, mà trong đó Cao Xuân Huy là sĩ quan TQLC, Khánh Trường thuộc binh chủng Nhảy Dù và đã từng ở trong Đại đội của Phan Nhật Nam là ĐĐT, và tất nhiên cả ba người “lính tẩy” chúng tôi không hề có ý định làm một tờ báo mà nội dung cũng như hình thức, quá nghiêm chỉnh và quý phái như hai vị tiền nhiệm vốn là nhà giáo. Ngay trong số đầu trách nhiệm, tôi cho đăng tải truyện ngắn Pháo đài trên sông Zyangty của nhà văn Trần Vũ, một cây bút mới thành danh cư ngụ ở Pháp. Nội dung truyện ngắn này quả là một trái bom, vì nó chứa đựng những pha làm tình của hai chị em ruột, sau khi vượt biên mà người chị vì muốn cứu mạng người em, đã bị dày vò, vùi dập bởi hàng chục tên hải tặc. Số kế đó Văn Học đăng tải truyện ngắn Có yêu em không của Khánh Trường. Nội dung của truyện ngắn này còn bạo liệt hơn cả truyện Trần Vũ, khi một người lính mang xác đồng đội về nhà, trong lúc gia đình lo tang lễ và quàn xác người chết ở dưới, thì trên gác xép người lính đã làm tình với em gái của người quá cố. Sau hai truyện ngắn này dư luận của giới văn nghệ rộn hẳn lên. Bản thân tôi khi chọn đăng tải hai truyện ngắn này không phải vì mối quan hệ đặc biệt với hai tác giả, mà vì đó là hai truyện ngắn hay, và tôi vốn không coi tính dục là một cấm kỵ trong văn chương.

Sau hai truyện ngắn này Nguyễn Mộng Giác mời tôi và Cao Xuân Huy đi uống cà phê, anh cũng cảnh báo chúng tôi là muốn thay đổi nội dung và hình thức tờ Văn Học thì nên từ từ, không thể gấp gáp quá e rằng sẽ gặp những phản ứng ngược từ chính những nhà văn đang cộng tác. Trong lần gặp gỡ này tôi đã giấu Nguyễn Mộng Giác vài lá thư của các văn hữu kết án nặng nề nhóm chủ biên mới. Trong phần thư tín với các văn hữu, tôi đã trả lời thẳng thừng về việc không viết tắt những chữ vốn được coi là kỵ húy trong văn chương Việt Nam. Tôi nghĩ rằng văn chương dù có ngôn ngữ riêng, nó cũng phải phần nào dung chứa ngôn ngữ đời thường, vả lại người đọc khi đọc đến những chữ viết tắt đó, ai cũng biết nghĩa đích thực của nó, thì không vì một lý do nào phải viết tắt. Tất nhiên khi quyết định đăng tải những đoạn văn này, tôi cũng đã cố gọt bớt những chữ quá thô tục, nhưng dứt khoát Văn Học không viết tắt bất cứ một chữ nào.

Để không khí nhẹ đi phần nào, hai số kế tiếp Văn Học giới thiệu những cây bút trẻ mới xuất hiện trên vòm trời chữ nghĩa và đang sinh sống ở Pháp và ở Úc, tiếc là ở Canada trong thời điểm đó không quy tụ nổi các cây bút trẻ xuất hiện đủ cho một số báo, nên không thể làm một số riêng biệt cho vùng đất này.

Cũng trong thời gian này ở trong nước, ông Nguyễn Văn Linh tuyên bố mở cửa về kinh tế và cởi trói cho văn nghệ, đã làm thay đổi bộ mặt thiếu sinh động của văn học trong nước, chuyên về minh họa. Chỉ trong một thời gian ngắn văn học trong nước trúng mùa bội thu, trên khắp các cánh đồng. Ở bất cứ bộ môn nào cũng có những thành tựu với các tác phẩm không còn viết theo chiều hướng cũ. Đã có những tác giả ở trong nước quay lưng lại với loại văn chương minh họa đã ngự trị suốt nửa thế kỷ trên những tờ báo chuyên về văn học ở trong nước. Văn Học là tờ báo đầu tiên ở hải ngoại đã lên tiếng cổ võ cho những tác phẩm này. Từ số 45 cho tới số 48, Văn Học đăng tải rải rác một số truyện ngắn và thơ được sáng tác trong buổi phôi thai, ngay khi lời tuyên bố của ông Nguyễn Văn Linh vừa ráo miệng, để sửa soạn cho số 49 và 50 là hai số chuyên đề về “văn chương phản kháng” ở trong nước. Hai số báo đó vô hình trung là mục tiêu đánh phá Văn Học, của những tờ báo coi hiện tượng này chỉ là phản kháng giả, hay là một đòn đánh phủ đầu của Nhà nước Việt Nam đối với giới cầm bút cả trong cũng như ngoài nước. Tuy Văn Học không chính thức trả lời những bài viết đầy ngôn ngữ quy chụp, nhưng một số tác giả khác không phải trong nhóm chủ trương đã gửi về Văn Học những bài viết giá trị nhận định về hiện tượng này, như là một hình thức gián tiếp trả lời cho những công kích đầy ác ý. Và nếu đúng là chế độ ra đòn như thế, thì quả thật những người cầm bút ở hải ngoại đã trúng đòn, vì cuộc tranh cãi ban đầu ngôn ngữ còn chừng mực, nhưng càng về sau càng tệ hại, đến độ giữa một số anh em cầm bút, đã có thời giao tình với nhau, sau hai số báo này đã không thể hàn gắn được, không thể ngồi chung với nhau trong bất cứ một cuốn sách nào.

Ngoài Văn Học là tạp chí văn chương chính thức công nhận hiện tượng văn chương phản kháng ở trong nước, một số các cây bút độc lập ở rải rác khắp nơi quy tụ lại thành lập Nhà xuất bản Lê Trần, mà tác phẩm duy nhất: Trăm hoa vẫn nở trên quê hương đã quy tụ được 27 nhà văn ở hải ngoại, viết về hiện tượng này, và đồng thời trích đăng tác phẩm của 69 nhà văn, nhà thơ, kịch tác gia và kịch bản điện ảnh mà tác phẩm của họ gây xôn xao trong nước trong giai đoạn đầu cởi trói cho văn nghệ này. Hầu như tất cả các cây bút chủ chốt của tờ Văn Học đều đóng góp cho cuốn sách này. Nói cho cùng đây là những bài còn dư lại của hai số chuyên đề 49 và 50, nhưng đó cũng là một hình thức trả lời cho những người đã chỉ trích Văn Học hàng năm trời ròng rã, với những luận điệu quy chụp, thậm chí còn vu khống.

Năm 1990, tôi bị thất nghiệp. Ở đây tôi xin nói rõ: về tài chánh, tờ Văn Học, hay bất cứ một tờ báo thuần túy văn chương nào, cũng lỗ. Ngoại trừ tờ Văn của Mai Thảo, được một nhà in hào phóng in báo với giá tượng trưng chỉ bằng nửa giá in thị trường, và những người hâm mộ nhà văn Mai Thảo ở rải rác khắp nơi hết lòng ủng hộ. Tất cả những may mắn đó giúp cho Mai Thảo sống khá ung dung với hai nguồn tài chánh chính là tiền già và tiền bán báo. Tờ Văn Học tuy không lời, nhưng với 700 độc giả dài hạn, lúc nào nó cũng đủ tiền in, tiền tem. Phần lời là báo bán lẻ tại những tiệm sách rải rác trên toàn nước Mỹ và Canada. Nhưng có nhiều tiệm sách không chịu thanh toán nếu như tờ báo không có người đến kiểm kê số báo tiêu thụ hàng tháng. Tại Texas có một tiệm sách suốt hai năm trời không chịu thanh toán tiền báo và sách do Văn Học phát hành, cho tới khi ông chủ bán tiệm cho người khác, thì số tiền báo đã bán được khoảng hai ngàn đô la coi như bị xù. Ở đây Văn Học lúc nào cũng mang ơn chị Thụy Khuê, người đại diện cho Văn Học ở Pháp và Âu Châu, thỉnh thoảng chị gửi cho một khoản tiền, mà tôi nghĩ cho dù có bán hết báo mà chị nhận phát hành, cũng không thể được con số đó. Dù gì chăng nữa thì tờ báo coi như hòa, nhưng thỉnh thoảng có những khoản chi bất thường ngoài vụ in ấn, thí dụ một bạn văn thường xuyên gửi bài vở cộng tác, bỗng một hôm đến chơi với anh em vài ngày, thì khoản đãi đằng cơm tây, rượu chát trong thời gian đó phải móc từ túi ông chủ nhiệm.

Tôi đã làm thợ tiện được hơn mười năm, việc thất nghiệp  ở Mỹ là chuyện bình thường, nếu chịu khó tìm tòi thế nào cũng có việc lại, nhưng nhân dịp này tôi muốn thay đổi không khí cho bản thân mình, muốn bỏ nghề và thử tìm một con đường nào gần hơn với việc viết lách, nên tôi dồn hết tiền bạc mà sở cũ trả cho tôi đâu khoảng mười ngàn, lên San Jose bỏ thêm vốn vào nhà in Lam Sơn của một ông bạn đã hoạt động được mười năm, tưởng chừng sẽ có lúc chính tôi sẽ đứng ra in tờ Văn Học. Vì quyết định dời lên phía Bắc của tôi, Văn Học lại một phen sắp xếp lại đội hình. Trương Vũ lại một phen từ thủ đô bay về, lần này Trịnh Y Thư là Chủ nhiệm kiêm Chủ bút, Cao Xuân Huy vẫn là Tổng thư ký. Trịnh Y Thư là một khuôn mặt mới của Văn Học. Anh đang du học ở Mỹ thì xảy ra vụ 75, anh có bằng MA và đang làm việc cho một công ty lớn, với số lương hậu hĩnh hơn trăm ngàn đô la một năm. Không phải vì Trịnh Y Thư khá giả mà anh bị anh em dồn anh vào chỗ phải chi tiền. Trịnh Y Thư là một người dịch rất hay, anh là một trong những người dịch Milan Kundera đầu tiên, và Đời nhẹ khôn kham là một bản dịch cực kỳ hay cuốn tiểu thuyết của nhà văn gốc Tiệp này. Thời gian này vì ở xa, tôi không có điều kiện để quan sát kỹ những thăng trầm của tờ Văn Học.

Việc làm tiệm in của tôi rút cục không khá, năm 1991 tôi một mình băng qua sa mạc Mojavie để tiến sang Texas, tìm một nơi lập nghiệp mới. Trong một năm trời tôi di chuyển qua đủ bốn thành phố lớn nhất của tiểu bang này là Houston, Dallas, San Antonio và Austin, làm đủ các nghề vớ vẩn. Khi thì đứng bán ở cây xăng, khi thì đứng bán cho các tiệm tạp hóa Stop and Go hay tiệm Seven – Eleven. Có lúc lại làm một loại việc khá giống như bốc vác cho một hãng sản xuất phụ kiện điện tử. Năm 1992 khi tôi quay trở lại Nam Cali thì mới biết Văn Học lại một lần nữa sắp xếp lại đội hình. Lần này nhà văn Nguyễn Mộng Giác quay trở lại vị trí Chủ nhiệm, Trịnh Y Thư là Chủ bút, Cao Xuân Huy không thay đổi. Một năm sau tôi chính thức đi làm báo và phụ trách trang “Văn Học Ngệ Thuật” cho tờ nhật báo Người Việt, mà lẽ ra tôi đã làm một nhân viên của tờ báo này từ số đầu tiên ra đời từ năm 1978. Tôi nhận chức biên tập viên cho tờ báo này, với mục đích có nhiều thời gian để bắt đầu viết bộ trường thiên Người trăm năm cũ. Tờ Văn Học vẫn hàng tháng có một bữa cơm chung, để các người chủ trương nhận báo mới, hàn huyên với những bạn văn từ khắp nơi về thăm Nam Cali. Bữa cơm chung này trước kia thường được tổ chức ở nhà Nhật Tiến, giờ đây nó được tổ chức tại nhà Nguyễn Mộng Giác. Đó là căn nhà anh Giác đã mua và ở cho đến khi qua đời.

Đầu thế kỷ XXI, khi internet phát triển cực độ, các trang web ra đời. Các cây viết trẻ đầy sung mãn và am hiểu tường tận kỹ năng điện toán, đã thiết lập hàng chục trang web chuyên về văn học. Đồng thời lứa độc giả văn chương của người Việt ở hải ngoại lớp thì qua đời, lớp thì làm biếng vì tuổi tác, đã khiến cho các tờ báo chuyên về văn học càng ngày càng tiến gần đến việc đình bản các tờ báo in.

Năm 2003, một buổi trưa Nguyễn Mộng Giác và Cao Xuân Huy đến chỗ tôi làm việc. Anh Giác có ý định cho tờ Văn Học đình bản, nên bàn với Cao Xuân Huy và tôi. Tôi chưa có ý kiến gì thì Cao Xuân Huy đã khẳng khái đứng ra nhận trách nhiệm chăm nom cho tờ Văn Học. Và anh đã chăm nom cho nó cho tới khi anh qua đời. Tất nhiên trong giai đoạn khó khăn này, lại chỉ có một mình xốc vác cho tờ báo, nên Văn Học trước tiên để tiết kiệm tiền in và tiền tem, thay vì phát hành mỗi tháng một số 120 trang, thì giờ đây hai tháng phát hành một số dày tồi thiểu là 200 trang và có khi lên tới 250 trang. Trong cơn ngắc ngoải của tờ báo, vẫn là Trương Vũ đã hết lòng khích lệ, yểm trợ cho Cao Xuân Huy. Số Văn Học cuối cùng sau rất nhiều lần trì hoãn đã ra đời vào cuối năm 2008. Thế có nghĩa là một mình Cao Xuân Huy xốc vác tờ Văn Học trong suốt bốn, năm năm sau cùng.

Mặc dù không ở Mỹ lúc Cao Xuân Huy qua đời, song tôi biết khá tường tận diễn tiến căn bệnh của Cao Xuân Huy. Huy phát giác ra mình có một cái u trong mắt một cách tình cờ, khi đang đánh mà chược với tôi vào năm 2007. Đang xoa bài, đột nhiên anh dụi mắt, rồi lấy tay che đi một con mắt vài lần, rồi quay qua nói với tôi: “Sao kỳ quá, con mắt phải của em chỉ nhìn thấy từ ngực bác trở xuống”. Hôm sau Huy đi khám mắt, hai ông Bác sĩ Việt cho hai định bệnh khác nhau, một ông bảo là nấm, một ông bảo là có u nhưng không biết lành hay dữ. Nguyễn Thành Quan là bạn thân của Huy và tôi từ hồi nhỏ, và đã từng là sĩ quan trợ y của QLVNCH thấy vậy chen vào: “Ngày mai mày đi khám lại ở UCLA Medical Center cho chắc ăn”. Hai ngày sau Huy cho biết các Bác sĩ của UCLA xác nhận đó là u độc, và ở đây sẽ dùng xạ trị để chữa. Tính Huy ít nói, trong hai tuần chờ đợi đi điều trị anh vẫn đến xoa mà chược tại nhà tôi, và không bao giờ có vẻ mặt tư lự hay lo âu. Có điều anh giấu tất cả mọi người là căn bệnh của anh là một căn bệnh hiếm, hàng ngàn người bị ung thư mới có một người bị ung thư gần mắt, và quan trọng hơn hết là nếu may mắn xạ trị có thể khỏi luôn, nhưng nếu không chữa được tuyệt nọc thì nó có thể chạy thẳng lên óc, hay xuống gan.

Xạ trị xong vài ngày, anh lại có mặt tại nhà tôi trong những canh mà chược. Cứ như vậy trong hơn hai năm liền một tuần hai, ba canh mà chược. Các bạn hữu của Huy ai cũng nghĩ là sức khỏe của Cao Xuân Huy hoàn toàn bình phục. Bề gì thì cũng là Trung oái TQLC, sá kể gì ba cái cancer vớ vẩn. Khoảng giữa năm 2010, sau khi tái khám định kỳ Huy cho tôi biết anh bị di căn xuống gan. Khi nói về án tử của mình, anh không hề đổi sắc, và vẫn một tuần hai cữ mà chược ở nhà tôi. Thời gian này tôi đang sửa soạn làm đám cưới cho con trai tôi. Hai bố con tôi phải về Việt Nam, vì cô vợ chưa cưới của cháu là người Việt. Đám cưới diễn ra ở Sài Gòn vào ngày 31-10 năm 2010.

Huy bắt đầu được hóa trị vào giữa tháng 7. Anh cho biết sẽ có hai đợt hóa trị, mỗi đợt là 6 tuần, mỗi tuần một liều. Bọn chúng tôi nín thở nhìn Huy mỗi tuần đi chữa bệnh. Trong sáu tuần của đợt hóa trị đầu, tôi không thấy Huy bị những phản ứng xấu như rụng tóc, xuống cân… Và đặc biệt là anh có một tinh thần bằng thép, sống hệt như những ngày trai trẻ, không hề một phút băn khoăn lo lắng về bệnh trạng của mình. Sáu tuần lễ đầu qua đi, anh vẫn nhởn nhơ cười đùa với bằng hữu. Anh vẫn tự mình lái xe lên nhà tôi chơi bài. Hết đợt đầu, anh được nghỉ một tuần để sửa soạn hóa trị đợt hai, cũng sáu tuần lễ nhưng liều lượng gấp đôi. Đầu tháng 10, tôi phải về Việt Nam, lúc đó Huy đã chịu hai liều của đợt hai, ngoài vẻ mặt bình thản bên ngoài, tôi biết anh đau đớn dữ dội bên trong, vì có lần tôi hỏi Huy về bệnh trạng trước khi tôi sẽ đi xa thì được anh cho biết: “Người ta cứ nói đau xé gan xé ruột, không ăn thua gì vì em đang đau xé từng thớ thịt, bất cứ một thớ thịt nào từ trên đầu xuống tới chân giống như bị một bàn tay vô hình xé vụn ra”. Có một điều lạ là anh không bao giờ lộ vẻ đau đớn, đặc biệt là trước mặt vợ và hai cô con gái, lúc nào anh cũng cười và còn bông đùa cho không khí trong nhà bớt căng thẳng.

Ngày 15-10 năm 2010 tôi chia tay với Huy để về Việt Nam làm đám cưới cho con trai. Trong một bữa cơm tiễn tôi đi tại nhà Nguyễn Kỳ Hùng, cả hai vợ chồng Huy cố tham dự. Lúc này anh đã không lái được xe, khi chia tay ra về tôi thấy Huy lảo đảo, nhưng anh gạt phắt tay của một người bạn có ý định dìu anh đi. Anh nói với tôi giản dị: “Khi bác sang chắc là em không còn hiện diện trên cõi đời này. Thôi chúc bạn mọi điều tốt lành”. Đáng lẽ tôi là người sẽ phải nói những lời chúc tụng sức khỏe cho Cao Xuân Huy, thì anh đã chúc tôi trước, mà qua nội dung những lời cuối của anh,  những lời chúc tụng của tôi sẽ trở thành vô nghĩa. Sau khi tôi đi khoảng mười ngày thì Huy mất. Anh sinh năm 1947, mất năm 2010 hưởng thọ 63 tuổi.

Năm 2004 Nguyễn Mộng Giác đi mổ lần đầu vì ung thư. Từ đây sức khỏe của Nguyễn Mộng Giác không còn như cũ. Năm 2008 anh về VN để chịu tang cùng an táng bà mẹ, trước khi lên máy bay về lại Mỹ anh bị đột quỵ, rồi kế đó anh bị mổ lần thứ hai vào năm 2009. Những năm cuối cùng của anh giống như là ngọn đèn sắp cạn dầu mà còn bập bùng trong gió. Gần đây anh phải vào ở trong một nhà dưỡng lão, vì không thể tự mình săn sóc cho mình, thành thử chị Diệu Chi có nhà mà hầu như không ở, cứ lẩn quẩn nơi anh nằm bệnh. Mới đây trong dịp trở lại Mỹ vào tháng 4 và tháng 5 năm 2012, tôi hai lần điện thoại để ghé thăm, nhưng không một ai bốc điện thoại trả lời. Tôi cũng lái xe đến bất ngờ hy vọng có ai ở nhà, để tôi chuyển lời thăm hỏi, song không một ai có nhà. Sau cùng việc gì đến đã đến, Anh qua đời vào ngày 3 tháng Bảy, năm 2012 tại nhà riêng, hưởng thọ 72 tuổi.

Sau cùng xin thông báo với các độc giả của tờ Văn Học:
Địa chỉ của tòa soạn hiện nay đã dời lên thiên đường từ năm 2008. Để tiện việc điều hành tờ báo, mới đây hai vị chủ nhiệm đầu tiên và sau cùng cũng đã dời về đó. Cho dù trong khi sống, nhà văn Nguyễn Mộng Giác và Cao Xuân Huy có thể làm phật lòng một số người, vì quan điểm văn chương, hay chính trị. Nhưng nghĩ cho cùng, sự khác biệt về quan điểm không bao giờ là một tội lỗi, càng không thể là một tội ác. Nghĩ cho cùng một nhà giáo hết lòng với học trò của mình, một nhà văn hết lòng với độc giả của mình, một người lính hết lòng với nhiệm vụ của mình sẽ có một chỗ ở nơi thiên đường. Nếu như thiên đường là một nơi có thật.

Sài Gòn 8 - 7 - 2012
H. K. P.

Thứ Ba, 22 tháng 5, 2012

Một vài kinh nghiệm nhỏ khi đi Trường Sa



Note này được viết theo yêu cầu của các anh (chị/em/bạn bè) sắp đi Trường Sa và cũng là để chia sẻ một vài kinh nghiệm nhỏ của bản thân trong chuyến đi Trường Sa vừa qua.

Được đi thăm Trường Sa là một trải nghiệm thú vị hiếm hoi mà không phải ai muốn cũng được. Theo con số mà quân chủng hải quân thông báo, năm 2012 là năm có nhiều đoàn tàu ra thăm Trường Sa nhất, chỉ có 18 đoàn  (mỗi đoàn khoảng từ 100 đến dưới 150 người). Thời gian tầu đưa đoàn ra thăm Trường Sa nằm trong khoảng từ tháng 2 đến giữa tháng 6 (được lính hải quân gọi là “mùa tàu”) do đây là thời điểm ít có giông bão, sóng yên, biển lặng. Thời gian còn lại (từ giữa tháng 6 đến sau Tết Âm lịch) thì Quân chủng Hải quân vẫn thường xuyên đưa tàu hàng ra tiếp tế (nước, thực phẩm…) và thay quân (chủ yếu vào tháng 8) cho 33 điểm đảo của Trường Sa nhưng gần như không có đoàn thăm.

Chương trình thăm quan của mỗi đoàn luôn khác nhau và thường được gói gọn trong vòng 10 ngày với 10 điểm đảo, nhà giàn DK và gần như bao giờ cũng có đảo Trường Sa Lớn. Theo quan sát của mình thì lính trên đảo chìm (Đảo Đá Nam, Đảo Đá Lớn, Đảo Thuyền Chài, Đảo Cô Lin, Đảo Len Đao, Đảo Tiên Nữ, Đảo Núi Le, Đảo Tốc Tan, Đảo Đá Đông, Đảo Đá Tây, Đảo Đá Lát và Đảo Đá Thị) bao giờ cũng vất vả và khó khăn hơn lính trên đảo nổi (Đảo Trường Sa, Đảo An Bang, Đảo Trường Sa Đông, Đảo Sinh Tồn Đông, Đảo Phan Vinh, Đảo Song Tử Tây, Đảo Nam Yết, Đảo Sinh Tồn và Đảo Sơn Ca) và đương nhiên là lính nghĩa vụ, hạ sỹ quan bao giờ cũng khó khăn hơn so với sỹ quan.

Trở lại với câu hỏi của hầu hết những người sắp đi Trường Sa: Mang theo những gì khi đi và có thể mang gì về đất liền?

Khi được thông báo chuẩn bị tham gia đoàn thăm Trường Sa, bạn nên hỏi kỹ những người phụ trách đoàn để nắm rõ tính chất của đoàn, thành phần của đoàn cũng như việc chuẩn bị của đoàn để sự chuẩn bị của cá nhân không trùng với chuẩn bị của đoàn để tránh lãng phí.

* Với những người có tiền sử bệnh cần thuốc đặc trị riêng thì việc chuẩn bị thuốc riêng để mang theo là điều bắt buộc, quân y trên tàu sẽ chỉ có thể đáp ứng một số loại thuốc thông thường mà thôi.

* Với thời gian 10 ngày trên tàu thì bạn có thể tự tính được lượng quần áo cần thiết phải mang đi theo yêu cầu của chính mình. Với cá nhân tớ thì chỉ cần 03 bộ quần áo dài và khoảng 05 bộ quần áo lót vì vẫn có thể tắm giặt hàng ngày trên tầu (tất nhiên, bạn luôn được khuyến cáo là cần phải sử dụng tiết kiệm nước). Ngoài ra, những vật dụng cá nhân như bàn chải đánh răng, khăn mặt, kem đánh răng, dao cạo râu, dầu gội và dầu tắm…là những thứ mà bạn cũng nên chuẩn bị cho chính mình.

* Bạn sẽ được các chiến sỹ hải quân trên tàu phục vụ ăn uống chu đáo (04 bữa/ngày với suất ăn lên tới 176.000đ/ngày) nên nếu không phải là người kén ăn thì không có gì phải lo lắng cả. Bạn cũng có thể đem theo chè (trà), café hay rượu ngon để đối ẩm với bạn bè trên tàu khi ngắm biển buổi sáng hay ngắm trăng khuya J.

* Trong thời gian đi trên biển thì việc liên lạc qua điện thoại di động sẽ bị gián đoạn. Bạn sẽ chỉ có thể liên lạc được mỗi khi tàu gần đến khu vực đảo hoặc nhà giàn có lắp trạm BTS để thu phát sóng và bạn sẽ chỉ có thể sử dụng được mạng Viettel.

* Do yêu cầu di chuyển liên tục nên bạn sẽ được khuyến cáo mang dép có quai hoặc giầy đế bằng có buộc dây. Các thiết bị giải trí cá nhân nên nhỏ gọn để đỡ tốn quá nhiều diện tích (kindle, ipod, ipad….hoặc một vài cuốn sách mà bạn yêu thích). Máy ảnh và máy quay phim là những vật dụng bạn nên mang theo để ghi lại những khoảnh khắc mà bạn khó có điều kiện gặp lại. Và tốt nhất thì nên dùng loại có pin sạc, thời gian sử dụng lâu. Với máy ảnh thì sau thời gian đi Trường Sa về, tớ khuyến cáo bạn nên mang đi vệ sinh lại máy và ống kính để tránh hỏng hóc về sau do hơi nước biển xâm nhập.

          * Bạn cũng nên ghi chép lại lịch trình, cảm nghĩ hay cảm xúc của mình hoặc có thể đem theo 01 máy ghi âm để có thể ghi lại bất cứ những gì mình nghĩ trong những điều kiện ghi chép khó khăn.

          * Đời sống vật chất của những người lính đảo hiện nay đã khá hơn rất nhiều nhưng đời sống tinh thần thì đã và sẽ luôn luôn thiếu thốn. Có 04 thứ mà người lính đảo rất quý trọng là: Mưa (đem lại nước ngọt); văn công; thư nhà và rau xanh. Vì vậy,quà của các đoàn trong đất liền đem ra Trường Sa thường là sách báo, lương thực phẩm và bao giờ cũng phải có văn công. Bạn cũng có thể đem theo thẻ Viettel để tặng cho các chú lính trẻ trên đảo chìm.

          * Chỉ có các đảo nổi có diện tích lớn như Trường Sa Lớn, Song Tử Tây và Sinh Tồn là có các hộ dân sinh sống. Các hộ dân ra sinh sống ngoài đảo với thời hạn 05 năm và được bao cấp toàn bộ nên đời sống vật chất cũng không quá khó khăn. Nghe một vài thành viên trong đoàn đi gặp gỡ và nói chuyện với các hộ dân trên đảo cho biết thì bên cạnh việc trợ cấp và trả lương cho các hộ dân tham gia vào các công việc dân sự trên đảo ở mức trung bình từ 14 triệu/tháng/hộ thì các hộ dân cũng nhận được sự giúp đỡ về vật chất và tinh thần của các đoàn ra thăm đảo cũng như của bộ đội trên đảo. Hiện nay đã có 03 ngôi chùa trên đảo Trường Sa Lớn, Sinh Tồn và Song Tử Tây do doanh nghiệp Xuân Trường xây dựng. Đợt vừa rồi trong đoàn của mình có 02 người của doanh nghiệp Xuân Trường cùng đi để tiến hành đo trắc địa nhằm chuẩn bị cho việc tiếp tục xây chùa ở trên đảo Sơn Ca, đảo Nam Yết.

          * Hầu như ai đến thăm các điểm đảo của Trường Sa đều muốn mang về một thứ gì đó làm kỷ niệm như: Ốc, sò, quả (hoặc cây) bàng vuông, cây phong ba, cây bão táp….thế nhưng người thì đông mà quà mang về thì ít. Nhiều trái bàng vuông còn chưa kịp già đã bị bứt khỏi cành để mang về đất liền. Vỏ ốc, vỏ sò cũng không phải luôn có sẵn trên đảo và để có được những chiếc vỏ ốc, vỏ sò đẹp thì những người lính trên đảo cũng đã phải gia công rất vất vả. Vậy thì có thể mang thứ quà gì về đất liền, ngoài những bức ảnh hay clip video mà bạn chụp? Có một vài gợi ý mà các thành viên trong đoàn đi của tôi đã thực hiện:

- Thông thường bạn sẽ được phát 01 cuốn sổ ghi lịch trình các điểm đảo mà bạn sẽ đến. Với cuốn sổ đó bạn có thể nhờ Trưởng đảo ký và đóng dấu ở mỗi điểm đảo mà bạn đến, cuốn sổ đó sẽ là một kỷ niệm tinh thần thú vị. Trong trường hợp không được phát thì bạn cũng có thể tự tạo cho mình 1 cuốn sổ như thế chứ nhỉ? J
- Hay một hình thức khác tương tự thế như: Một vài thành viên của đoàn của tớ đã lấy 01 chiếc áo đồng phục của đoàn ra và xin chữ ký của các anh lính trên đảo, ghi rõ ở đảo nào…01 chiếc áo có chữ ký tặng của những người lính trên các điểm đảo nơi bạn đi qua cũng là một kỷ niệm tinh thần đáng quý.
          - Trên đảo Trường Sa Lớn có 01 ngôi chùa và vị trụ trì cũng là người viết chữ thư pháp khá đẹp. Bạn có thể kiếm 01 viên đá san hô (ở trong Nhà khách Thủ Đô trên đảo có sẵn, hoặc bạn có thể nhờ những người lính đảo kiếm giúp ở ven bờ kè) và nhờ sư thầy viết chữ, đóng dấu của chùa trên viên đá đó. Đây cũng là một món quà tinh thần khá độc đáo. Hoặc bạn có thể chuẩn bị sẵn từ nhà một tờ phướn có ghi 14 lời răn của Phật (hay đại loại thế) rồi nhờ sư thầy trụ trì ký tặng, đóng dấu.
         
Tạm thời nhớ có thế thôi, mời các anh chị và các bạn đi trước có thêm kinh nghiệm gì thì bổ sung vào cho phong phú. Hoặc các anh chị (hay các bạn) có câu hỏi gì thêm thì cứ mạnh dạn hỏi, biết đến đâu xin trả lời đến đó. 

Thứ Hai, 30 tháng 4, 2012

Chủ nghĩa tư bản - Câu chuyện tình yêu (tiếp theo)

Dưới đây là một phần phụ đề tiếng Việt (có biên tập lại chút) của Ngô Đăng Toàn (Đại học Quốc gia Hà Nội) dịch trong của bộ phim tài liệu "Chủ nghĩa tư bản - Câu chuyện tình yêu" do Micheal Moore thực hiện. Xin chân thành cám ơn Micheal Moore và Ngô Đăng Toàn.  
-----


--------------------------

Luôn có sự phân biệt lớn giữa cách vận hành một quốc gia và cách vận hành một doanh nghiệp.
Thật vậy. Hình như có một sự không ăn nhập giữa việc chúng ta tuyên rao tình yêu đối với nền dân chủ và việc chúng ta quá tự nguyện chấp nhận chế độ độc tài mỗi ngày khi chúng ta đến nơi làm việc.
Mọi việc không như vậy  ở lsthmus Engineering tại Wisconsin. Ở đây họ thiết kế và lắp ráp những máy robot cho nền công nghiệp. Doanh thu vào khoảng 15 triệu đô-la một năm.
Người đàn ông:  Tất cả nhân viên đều là chủ của doanh nghiệp.
Moore: Điều ông ta nói không phải là mấy chính sách cổ phần vớ vẩn đâu. Ý của ông ta là họ làm chủ thực sự đấy.
Người đàn ông: Ở đây có một cơ chế điều hành dân chủ nơi mọi thành viên đều có 1 phiếu bầu và tiếng nói như nhau.
- Tất cả đồng ý chứ?
- Tất cả đồng ý chứ?

Người đàn ông: Tiền bạc được bỏ ra khỏi đẳng thức này.
Moore: Bằng cách loại tiền bạc ra khỏi đẳng thức này, mọi người có thể thống nhất quyết định, và nhờ đó kiếm được nhiều tiền hơn. Tuyệt quá, phải không? Thật yêu nước khi họ muốn mở rộng tình yêu đối với nền dân chủ Mỹ sang công việc. Thử tưởng tượng nơi bạn làm việc được điều hành bởi chính bạn và các đồng nghiệp. Bạn chắc sẽ chẳng sa thải các đồng nghiệp để tăng giá trị cổ phiếu của mình đâu, đúng không? Chắc bạn cũng sẽ không tự nâng lương bằng cách cắt giảm lương của những đồng nghiệp khác.
Người đàn ông: Chúng tôi không làm thế ở đây. Bạn không thể làm vậy vì tất cả sẽ nhìn bạn và nói ''Sao gã này lại tham lam gớm vậy?'' Như thế quá lộ liễu. Vấn đề cơ bản là có rất nhiều người đến công ty và xắn tay làm việc hàng ngày. Thế nhưng lại có kẻ nào đó ở bên trên vơ vét hết tất cả tiền lời, vậy sao công bằng được.
Moore: Huh, công bằng nơi làm việc thật cứ như tiểu thuyết ấy.
Ở California, có một nhà máy bánh mỳ nơi công nhân làm ra hàng ngàn ổ bánh mỗi ngày.
Người đàn ông: Bạn càng làm nhiều vì lợi ích của tập thể, bạn càng được chia nhiều lợi nhuận.
Người thứ 2: Công nhân ở đây rất hạnh phúc. Không có "tôi nhiều, anh ít". Tất cả đều như nhau. Tôi cũng như vị CEO, đều được chia phần bằng nhau cũng như tất cả những người khác. Điều đó đã tỏ ra là rất ích lợi đối với công nhân chúng tôi.
Moore: Những công nhân dây chuyền ở đây thu nhập hơn 65.000 USD một năm, nhiều hơn 3 lần mức lương  mà một phi công mới làm trong hàng không Hoa Kỳ nhận được.
Người đàn ông: Tôi chỉ hi vong mọi người sẽ chú ý đến kiểu tổ chức hoạt động này và bắt đầu coi nó như một lựa chọn khả thi.
Tại sao bạn lại muốn giàu?
Bạn thực sự cần bao nhiêu ôtô trong đời mình chứ?
Moore: Rõ ràng ông ta không phải là một người mê xe, nhưng không sao.
Nhà máy bánh mỳ của ông và hàng trăm doanh nghiệp do công nhân làm chủ khác là bằng chứng của việc người ta không phải lúc nào cũng lấy lợi nhuận làm động cơ.
Moore: Thay vì sử dụng thiên tài của mình để kiếm cả đống tiền, Tiến sĩ Jonas Salk đã dành tất cả thời gian để thí nghiệm với thận của loài khỉ nhằm tìm ra thuốc trị bệnh bại liệt. Và khi thành công, ông đã quyết định cống hiến miễn phí. Ông ta đã có thể giàu có vô cùng nếu mang bán vắc-xin của mình cho một công ty dược. Nhưng ông đã nghĩ rằng tài năng của mình nên được dùng vào mục đích tốt hơn. Tiền lương vừa phải mà ông kiếm được với cương vị bác sĩ và một nhà nghiên cứu là đủ để ông sống một cuộc sống đủ đầy. Vậy ai sở hữu bản quyền của loại vắc-xin này?
- Ồ, là nhân dân.
- Không có bản quyền nào hết. Có ai xí bản quyền mặt trời đâu?
- Vâng, chúng ta đã đi một chăng đường dài kể từ thời của TS. Salk. Bởi hôm nay những trí tuệ tốt nhất của chúng ta được dùng vào việc khác. Chúng ta đã gửi những bộ óc toán học và khoa học hàng đầu đi đâu?
- Vào nền tài chính.  Họ chẳng đi nghiên cứu khoa học ở Mỹ. Họ đi đến Phố Wall.
Moore: Sinh viên hôm nay không giống thời TS. Salk, họ có thể tốt nghiệp đại học với một khoản nợ sinh viên lên tới 100.000 hoặc hơn. Những sinh viên này sẽ mang nợ các ngân hàng trong suốt 20 năm tiếp theo. Và cách tốt nhất để trả nợ ngân hàng chính là tới làm việc cho họ thay vì làm việc vì lợi ích chung.
Black: Chúng ta đã lấy đi những người có tiềm năng đóng góp rất lớn-cái vốn rất thiếu ở Mỹ- và đặt họ vào những công việc không chỉ đơn giản là ít đóng góp hơn, mà thậm chí còn có tính hủy diệt; nơi mà mỗi ngày làm việc họ lại khiến thế giới tồi tệ hơn.
Moore: Chính xác thì những sinh viên hàng đầu của Harvard và các trường khác hiện làm ở đâu?
Chứng khoán phái sinh...
Bảo hiểm Nợ xấu.
Mình chẳng hiểu gì cả. Chắc phải bỏ học thôi.
Moore: Đó chính là điều tôi nghĩ khi mới nghe được những từ ngữ mới này. Nên tôi đã tới Sàn giao dịch chứng khoán New York để tìm kiếm câu trả lời.
- Ngài có thể giải thích từ "chứng khoán phái sinh" cho tôi không?
- Có ai giải thích hộ tôi "chứng khoán phái sinh" hay "bảo hiểm nợ xấu" là gì không?
- Ai đó giải thích hộ tôi mấy thứ này với?
- Ngài có thể nói cho tôi "bảo hiểm nợ xấu" là gì không?
- Xin hãy giải thích "chứng khoán phái sinh" giúp tôi với?
- Xin hãy nói cho tôi biết "chứng khoán phái sinh" là gì?
- Chẳng ai nói với tôi cả.
- Tôi chỉ là công nhân thôi.
- Tôi biết. Này, tôi đang cần được tư vấn.
- Ừ, tốt.
- Các anh tư vấn cho tôi được không?
- Đừng làm phim nữa.
- Chứng khoán phái sinh? Bảo hiểm nợ xấu?
 (thở dài chán nản)
Moore: Cuối cùng tôi cũng tìm được một gã ở Phố Wall không có thù hằn với phim ảnh. Marcus Haupt là một kỹ sư đào tạo từ lvy League đã từng là phó chủ tịch của Lehman Brothers và đã bỏ ra 15 năm ở Phố Wall để tạo dựng cái gọi là các công cụ tài chính phức hợp. Chứng khoán phái sinh là gì?
- Chứng khoán phái sinh là khoản cược thứ hai cho một sản phẩm cơ sở. Bạn có chứng khoán và có một hợp đồng mua bán trước đối với chứng khoán đó, mang lại đặc quyền cho bạn nhưng không phải đặc trách mua hay bán. Nói thế nào nhỉ? Bạn được phép quyết định mình có muốn chấp nhận mạo hiểm hay không.
Để tôi giải thích lại cách khác nhé. Giá chứng khoán phái sinh căn cứ trên giá của một cái khác. Kiểu như phương trình bậc 2 ấy. Thử tưởng tượng, xem nào... Ừm, có lẽ nên giải thích lại.
Để tôi nói lại nhé. Trở lại đoạn lúc nãy...
Moore: Bó tay. Hi vọng ai đó ở Đại học Harvard có thể giải thích cho tôi.
À, cái-- cái-- cái-- cái người mua--người bán giữ khoản nợ và có thể vỡ nợ. Và họ bán đi-- Ai đó-- ai đó khác…
Xin lỗi, để tôi chuẩn bị lại. Tôi xin lỗi. Vấn đề này hơi khó lý giải.
Moore: Chứng khoán phái sinh không là gì hơn ngoài những mưu toan cá cược phức tạp. Một công thức toán của nó có dạng thế này đây.
Không hiểu chứ gì? Không sao. Nó vốn không phải là để bạn có thể hiểu. Họ cố tình làm cho nó rối mù lên để có thể trốn thoát khỏi tội sát nhân của mình. Giả sử ông là một luật sư ông là người của chính phủ đến để đánh giá xem bọn họ có vi phạm chính sách thuế không. Nếu mà ông hiểu được họ đang làm cái gì, tôi đảm bảo các công ty Phố Wall sẽ mời ông tới làm việc ngay.
Tôi có thể tới Phố Wall để nhờ họ tạo chứng khoán phái sinh cho cái gì đó được không?
Được.
Tin tôi đi, bất cứ cái gì tồn tại cũng đều tạo chứng khoán phát sinh được tuốt.
Moore: Vậy ra Phố Wall đã trở thành thế này đây, một sòng bạc điên cuồng.
Chúng ta cho phép họ đặt cược cho mọi thứ, kể cả mái ấm của chúng ta.
Phóng viên #1 : ...Ngân hàng đầu mối hùng mạnh nhất thế kỷ 20.
Phóng viên #2: Greenspan đã trở thành một biểu tượng kinh tế.
Phóng viên #3: Alan Greenspan nói nền kinh tế đang rất ổn.
Phóng viên  #4: Greenspan nổi loạn. Như trong ''Các cô gái nổi loạn'' ấy. Mick Jagger và Alan Greenspan có điểm gì chung?
Alan Greenspan, người mà tại thời điểm đó được coi là người thông minh nhất đã từng xuất hiện trên quả đất này, ông ta khởi xướng cho một cụm từ: ''khai thác ngôi nhà của bạn'', tức là người Mỹ có thể khai thác giá trị ngôi nhà của mình, theo cách Alan Greenspan nói là ''vay chính căn nhà của bạn''. Và nếu bạn không trả được nợ thì bạn sẽ mất căn nhà. Ban đầu việc này chỉ nhằm vào chủ yếu là những người Mỹ có tuổi, những người đã có nhà rồi, thuyết phục họ tái tài chính hóa căn nhà để rồi hất cẳng họ ra khỏi nhà của họ.
Moore: Phải, đẩy những người già ra khỏi nhà của họ. Trò lừa đảo để đẩy người ta ra khỏi căn nhà của chính họ được thực hiện rất chuyên nghiệp. Các bước của nó như sau: Đầu tiên, bảo những người có nhà là họ đang sở hữu một ngân hàng. Ngân hàng đó chính là ngôi nhà bạn. Vậy nếu căn nhà trị giá 250.000 USD, thì bạn sẽ trở thành 1/4 triệu phú. Bạn đang ngồi trên một mỏ vàng. Bạn sở hữu ngân hàng của riêng bạn. Ngân hàng của bạn. Và bạn có thể sử dụng ngân hàng của bạn để kiếm nhiều tiền hơn. Chỉ cần tái tài chính hóa nó. Mọi người đều làm thế cả. Tất nhiên ẩn trong hàng ngàn trang tài liệu có một đoạn nhỏ khéo léo cho phép ngân hàng nâng mức lãi suất của bạn tới những con số mà bạn chẳng hề hay biết, có thể cao đến mức mà bạn chẳng bao giờ có thể trả hết nợ nần. Nhưng không sao. Nếu bạn không trả nổi, chúng tôi sẽ chỉ tịch biên nhà bạn mà thôi. Dĩ nhiên là trước khi lấy nhà của bạn, họ cần phải thay đổi những quy tắc và luật lệ đã.
Moore: Bức hình này là thế nào đây? Đó là báo cáo thường niên của FDlC. John Gilleran, Chủ nhiệm Văn phòng  Giám sát Tiết kiệm, chịu trách nhiệm điều tiết các khoản tiết kiệm và vay nợ. Ông ta chính là người cầm cái cưa máy. Còn bốn gã đần đứng nhe răng trong bức hình là những tay vận động hành lang hàng đầu trong ngành ngân hàng và tay trợ lý giám đốc của Tập đoàn Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC). Cả đám vây quanh một chồng văn bản pháp luật. Bức hình này minh họa cho ý định phá hoại các quy tắc của họ. Và họ đã thành công. Giờ chúng ta mới biết điều gì xảy ra khi bạn phá bỏ các quy tắc tài chính. Bạn tạo ra một thảm họa tài chính. Một gia đình đang mở rộng với rất nhiều nợ nần; Một đôi uyên ương trẻ không có tiền mặt; Một chủ doanh nghiệp mà nguồn thu không rõ chứng từ; Tất cả bọn họ đều bị từ chối khoản vay thế chấp nhà bởi 3 chủ cho vay khác nhau.
Tôi làm cho Countrywide và tôi đã giúp tất cả được chấp thuận.
Moore: Đừng bị lừa bởi cái thái độ dễ chịu và mái tóc vàng hoe ấy. Nó giống hệt thỏa thuận mà bọn xã hội đen đưa ra cho bạn.
(giọng xã hội đen)
Ta biết tình cảnh của cậu. Cậu nợ nhiều lắm. Cậu không có tiền mặt. Cậu không kiếm được chứng từ. Không sao. Ta sẽ cho cậu vay hết sức ưu đãi. Nó gọi là nợ dưới chuẩn. Cậu không cần trả lãi ngay đâu. Sau này trả nhiều hơn chút xíu là được. Đừng có lo chuyện sau này. Ta sẽ lo cho cậu.
Cùng một giuộc với bọn mafia, Countrywide, Citibank, Wells Fargo,
Chase...
Đi nào.
...một ngày nào đó chúng sẽ tới thu nợ và lấy đi ngôi nhà của bạn.
Randy Hacker: Tôi phải trả 1.700 USD một tháng và đã trả ổn thỏa. Nhưng rồi nó tăng lên 2.000. Rồi lại tăng lên 2.300. Rồi nhảy lên đến 2.700. Không thể trả nổi nữa.
Moore: Trở lại nhà Hackers ở Peoria, lllinois. Randy là một công nhân đường sắt còn Donna làm ở một nhà dưỡng lão. Trang trại, tài sản gia đình trong hơn 4 thập kỷ, đã bị tịch biên bởi Citibank. Randy đã bị tai nạn nghề nghiệp nhiều năm trước và giờ không còn khả năng lao động. Bọn chúng đã ăn cắp mọi thứ một cách trắng trợn, cả đời tích lũy của tôi và tất cả, chỉ bằng một nhát bút, một gã luật sư và một viên thẩm phán.
Moore: Nhà Hackers cho tôi xem thông báo tịch biên của Citibank. Điều khiến tôi chú ý là thị trấn nơi xuất phát giấy tờ thế chấp của họ. Hóa ra một công ty thuộc sở hữu của các ngân hàng lớn đã được chọn để gửi 60 triệu giấy tờ thế chấp đi khắp nơi bất ngờ thay, lại ở một trong những thị trấn thê thảm nhất của nước Mỹ. Công ty này thuê người dân thị trấn Flint gửi gần 60% số thông báo tịch biên trong cả nước. Thật giống như một trò đùa ác ý, thị trấn quê hương tôi giờ lại tham gia tiếp tay cho việc biến phần còn lại của nước Mỹ trở thành như Flint. Bình thường khi một ngân hàng đuổi một gia đình như nhà Hackers ra khỏi nhà của họ, người ta sẽ thuê những chuyên gia tới dọn dẹp và vệ sinh căn nhà. Trong trường hợp này, ngân hàng nhận ra là, việc gì phải trả nhiều tiền thế khi có hẳn một gia đình túng quẫn sẵn sàng làm với giá rẻ hơn? Trong sự sỉ nhục tối hậu nhà Hackers đã nhận làm việc cho ngân hàng kẻ cướp đi căn nhà của họ.
 Donna: ''Tài sản phải bàn giao trong tình trạng được quét tước sạch sẽ, tất cả rác rưởi, mảnh vụn và tài sản cá nhân phải được dọn sạch. Khi bàn giao chìa khóa người đại diện của PAS sẽ trả cho bạn tấm séc 1.000 USD''.
Randy: 1.000 đô-la để dọn sạch nhà cửa và đồ đạc của tôi, Tôi thực sự muốn cảm ơn họ. Thật tốt quá đi. Vợ tôi đã quần quật cả tuần để lau dọn nhà cửa, để đảm bảo rằng nó làm vừa lòng người chủ mới. Tôi biết ơn họ vì điều này. Tôi phải cảm ơn họ. Họ tốt quá đi mất. Phải, tôi muốn cảm ơn họ một câu. Còn một cái nữa. Oh, cái này là chìa khóa phòng ngủ. Nhắc lại thì tôi phải khóa cửa phòng ngủ để ngăn bọn trẻ vì tôi cất súng trong phòng.
Tiền của ông đây, Randy.
Moore: Những gì bạn đang chứng kiến là một vụ cướp đoạt. Tôi bắt đầu hiểu tại sao người ta lại nổi điên lên và xả súng vào mọi người. Tôi không nói là mình sẽ làm như thế, nhưng tôi có thể hiểu làm thế nào mà chúng dồn người ta đến tình cảnh mà họ phải ôm bom đến và cho nổ tung chúng lên hay bắn bọn chúng. Những điều như thế xảy ra với chúng thì cũng đáng đời thôi, tôi cho là thế.
Hi vọng điều gì đó sẽ xảy ra.Phải. Chẳng dùng lời nói được nữa rồi. Có vụ đụng chết thú vật ở kia. Moore: Đây là Bob Feinberg. Anh ta quản lý tất cả khoản nợ VlP cho Countrywide, công ty về thế chấp lớn nhất cả nước. Mặc dù Countrywide chủ yếu chuyên về các khoản cho vay cắt cổ đối với những người thu nhập thấp, nhưng việc của Bob là chăm sóc một số lãnh đạo chính trị của đất nước.
Bob: Một hôm, một sếp lớn gọi tôi vào văn phòng. Ông ta nói, ''Tôi muốn anh gọi cho gã này''. Tôi đồng ý. Và ông ta nói: ''Gã này là bạn của Angelo''. Angelo Mozilo là CEO của Countrywide. ''Cho hắn mức này. Miễn hết các khoản phí. Rồi khóa nó lại. Và đừng làm hỏng việc đấy''. Và tôi trả lời:  ''Ồ, được thôi''. Có một bộ phận đặc biệt phụ trách những người bạn của Angelo. Dịch vụ được giảm giá. Lệ phí thì được miễn. Có lúc cả thủ tục giấy tờ cũng miễn luôn. Chúng tôi thường ghi trong hồ sơ là ''FOA''. Đó là những người rất quan trọng.
Tôi có Richard Holbrooke, Đại sứ Holbrooke, Donna Shalala, những người ở Đồi Capitol, những kẻ điều hành thị trường thế chấp, những người điều hành Phố Wall, và Jim Johnson, đầu sỏ của Fannie Mae, Alphonso Jackson- thư ký của HUD...  
Tôi đang mở TV và đang ở trong bếp thì nghe thấy một giọng nói rất hùng hồn về việc lợi dụng các khoản cho vay và tại sao chúng ta cần ngăn chặn nó. Những người điều hành tài chính quốc gia đáng ra phải là những cảnh sát trên lĩnh vực này bảo vệ người lao động Mỹ khỏi những hoạt động tài chính bất lương.
Bob: Thượng nghị sĩ Dodd--Christopher Dodd-- đang diễn thuyết. Và tôi thì trợn mắt nhìn vào màn hình mà tức giận. Một số khoản vay có mục tiêu hợp pháp, khi cấp cho những người đi vay sành sỏi với thu nhập cao hơn. Tôi đã lo một số khoản vay cho ông ta giảm giá cho ông ta và tất cả ưu đãi khác vì ông ta là một người bạn của Angelo và là một kẻ quyền thế.
Moore: Ủy ban Ngân hàng và Nhà ở của Thượng nghị viện có chức trách giám sát nền công nghiệp thế chấp. Thượng nghị sĩ Dodd là chủ tịch của Ủy ban này và đã làm việc ở đây trong hơn 28 năm. Là một người bạn của Angelo, ông ta đã được lợi hơn 1 triệu đô-la nhờ các khoản vay ưu đãi từ Countrywide. Ai đó quanh đây đang bán chất độc, những suất vay rác rưởi cho một số người. Tôi được yêu cầu cung cấp khoản vay ưu đãi nhất cho VlP này.
Moore: Anh có bao giờ nghĩ rằng việc mình đang làm là hối lộ không?
Bob: Tôi không cho là mình hối lộ ai cả. Tôi chỉ làm việc được giao thôi. Tôi là người phụ trách khách VlP. Mọi người trong công ty đều biết tôi là ai. Tất cả mọi người. Nói chung là đều nhìn nhận tích cực. Không, tôi không thấy mình làm sai gì cả. Nếu tôi không làm thì cũng sẽ có người khác làm việc đó thôi.
Moore: Đó là lý do tại sao chúng ta cần những người như Bill Black, một trong những người điều hành ngân hàng đã bóc trần vụ xì-căng-đan Tiết kiệm & Vay nợ vào những năm 1980. Đã có những hành vi bất chính và tôi cá với bạn là những người điều hành biết rõ.
Moore: Một trong những nhân vật chóp bu trong vụ xì-căng-đan, Charles Keating, đã nghĩ ra cần phải làm gì với Bill Black và gửi đi một văn bản với những hướng dẫn cụ thể. Tôi đã hỏi ông ta giờ ai là người bảo vệ chúng ta đây? FBl đã ở đâu trong tất cả chuyện này?
FBl đã bắt đầu cảnh báo công khai vào Tháng Chín năm 2004 rằng đang có một bệnh dịch của sự lừa đảo thế chấp được thực hiện bởi các ngân hàng. "Bệnh dịch" là cách mà họ gọi nó. Nhưng rồi vụ 11/9 xảy ra, chính phủ của Bush đã chuyển ít nhất 500 chuyên gia cổ trắng của FBl ra khỏi công việc chống lại các tội phạm cổ trắng, dù rằng chúng ta đang tiến vào những đợt sóng tội phạm cổ trắng lớn nhất trong thời gian cầm quyền của chính phủ Bush, trong lịch sử quốc gia, thậm chí là trong cả lịch sử thế giới. FBl nói rằng tới 80% những mất mát do lừa đảo thế chấp là do những đơn vị cho vay gây ra. Nghĩa là sao? Nghĩa là không phải người đi vay đi lừa đảo tiền tiết kiệm và vay nợ. Mà sự lừa đảo được chỉ đạo bởi những kẻ điều khiển các tổ chức này.
- Phải.
- Nói cách khác thì là các CEO. Vậy đám CEO đó nghĩ chúng có thể thoát khỏi vụ này sao?
- Chúng đã thoát rồi đấy thôi.
Moore: Phải, rõ ràng là vậy. Và với cuộc bầu cử tổng thống sắp diễn ra...
- Định nghĩa sự giàu có?
- 5 triệu.
... đám thượng lưu lo ngại những tháng ngày tội ác của chúng có thể sẽ chấm dứt.
Sau khi đã lừa gạt hàng trăm tỷ USD của người dân Mỹ bằng cách tước đoạt nhà của họ, làm họ phá sản lúc họ đau ốm và dụ dỗ họ đầu tư lương bổng và tiền hưu trí vào những canh bạc có tên là thị trường chứng khoán, những kẻ giàu quyết định làm một cú chót và trước khi bữa tiệc kéo dài 30 năm của chúng kết thúc, chúng cố lấy đi nhiều đồ bạc nhất có thể. Nhưng trước tiên chúng cần một thứ để đánh lạc hướng. Và chúng nhận ra rằng sau vụ 11/9, chẳng có gì thực hiện điều đó tốt hơn ở đất nước những người dũng cảm này như là sự sợ hãi rất cổ điển. Và ai có thể thực hiện tốt hơn màn hù dọa cuối cùng này ngoài chính bản thân Chicken Little?
Xứng đáng giải Oscar hay không, mời các bạn đánh giá.
Thưa các bạn,
Đây là một giai đoạn hết sức khó khăn của nền kinh tế Mỹ. Các chuyên gia kinh tế hàng đầu của chính phủ cảnh báo rằng nếu Quốc hội không hành động ngay, nước Mỹ có thể rơi vào một cuộc khủng hoảng kinh tế và những tình huống xấu có thể xảy ra. Thêm nhiều ngân hàng có thể phá sản, có thể ngay ở địa phương bạn.  Thị trường chứng khoán có thể tụt sâu hơn, khiến tài khoản lương hưu của bạn bị suy giảm. Giá trị căn nhà của bạn có thể hạ thấp. Tài sản bị tịch biên sẽ gia tăng chóng mặt. Và nếu bạn là chủ doanh nghiệp hay trang trại, bạn sẽ thấy khó khăn và tốn kém hơn để huy động vốn làm ăn. Thêm nhiều doanh nghiệp sẽ đóng cửa và hàng triệu người Mỹ có thể mất việc làm. Ngay cả nếu bạn có quá khứ tài chính tốt, cũng sẽ rất khó khăn để vay được những khoản bạn cần để mua xe hay cho con vào đại học. Và trên hết, đất nước sẽ lâm vào một sự suy thoái lâu dài và đớn đau.
Thưa đồng bào, chúng ta không thể để chuyện này xảy ra được.
Moore: Trên thực tế bài diễn văn này không cần thiết, vì các hãng truyền thông chính thống đã tin chắc điều ấy rồi. Khủng hoảng. Hệ thống tài chính Mỹ đã rung chuyển tận nền móng của nó. Các ngân hàng khổng lồ sụp đổ, chứng khoán tuột dốc.
- Ác mộng ở Phố Wall.
- Cuộc chiến sống còn của AlG.
- Máu khắp trên sàn.
- Trận tử chiến cuối cùng.
- Một thử thách cấp 5 đối với năng lực tài chính của chúng ta.
Điều quái gì đã xảy ra vậy?
Black: Anh đã quan sát một cái đập nước bị vỡ bao giờ chưa? Nó khởi đầu bằng một vết nứt nhỏ, một chút xíu rò rỉ.
Phóng viên:  Với số phiếu ủng hộ áp đảo, Quốc hội đã ban hành các chế định. Các ngân hàng lớn bật ngược trở về.
Black: Rồi nó bắt đầu lan ra phá hủy con đập từ bên trong.
Phóng viên: Chất độc từ những bê bối nhà đất ngày càng ngấm sâu vào hệ thống ngân hàng.
Black: Và rất nhanh, con đập tự làm hại chính mình. Trọng lượng của con đập cùng với trọng lượng của nước hùa với nhau để làm hại nó.
Phóng viên: Các nhà đầu tư bán tháo các cổ phiếu gây ra một đợt sóng bán rẻ khổng lồ...
Phóng viên #2: Cổ phiếu của Fannie Mae và Freddie Mac đã rơi tự do sáng hôm nay...
Black: Và bắt đầu có nước chảy rõ ràng.
Phóng viên: Vết trượt dài của Phố Wall kéo sang ngày thứ 7.
Black: Rồi bất ngờ bạn thấy xuất hiện những vết nứt 60-70 foot. Cả con đập nổ tung.
Phóng viên: Lehman Brothers, phá sản. Merrill Lynch, bán tống bán tháo. Giờ đến lượt AlG.
Black: Nát vụn.
Phóng viên: Cú trượt dài của thị trường đã hạ gục vài trong số những "blue chip" hùng mạnh nhất.
Black: Nước bắt đầu tràn qua. 
Phóng viên: Sớm nay, Washington Mutual đã gánh chịu sự thất bại nặng nề nhất trong lịch sử ngành ngân hàng Mỹ. 
Phóng viên #2: Chứng khoán rơi xuống vực. Cú giảm điểm lớn nhất trong lịch sử.
Black: Nước phá hủy phần còn lại của con đập. Và cả quá trình hư hoại dường như chỉ diễn ra trong đúng 2 phút. Nhưng không, chính cái lỗ thủng nhỏ đã tồn tại trong suốt nhiều năm là nguyên nhân thực sự phá tan con đập.
Bạn có một hệ thống về cơ bản là vô thanh  xây trên nền cát thay vì đá tảng. Và nó bị mục ruỗng từ trong cân cốt. Có vẻ như CNTB tự nó sụp đổ. Ai trở nên giàu có ở đây? Rất nhiều người trở nên giàu có trong thời gian này. Chủ yếu là những người quản lý và lãnh đạo của các ngân hàng và các tổ chức tín dụng lớn và những người cho vay dưới chuẩn. Bọn họ trở nên giàu đến không tưởng tượng nổi. Và cả những đại biểu Quốc hội cũng giàu, nhất là khi họ rời khỏi Quốc hội. Một số trong những người ấy đã đến làm cho các tổ chức tài chính.
Phải, như Rubin và Summers chẳng hạn.
Moore: Robert Rubin, đã từng là người điều hành hàng đầu cho cả Citigroup và Goldman Sachs thành công tạo ra một thay đổi trong luật pháp cho phép các ngân hàng thương mại tham gia vào các lĩnh vực mới như nghiệp vụ đầu tư và các sản phẩm bảo hiểm ngon lành. Nó cho phép Citicorp có thể sáp nhập với Travelers Group, một thỏa thuận trị giá 70 tỷ đô-la, tạo thành ngân hàng lớn nhất thế giới. Sau khi rời khỏi chính phủ của Clinton, Rubin đã tới làm cho Citigroup, và kiếm hơn 115 triệu.
Summers thì kiếm tiền ở đâu? Summers kiếm tiền bằng cách làm cố vấn và đi thuyết trình, trong nhiều trường hợp có giá là hơn 100.000 USD một vụ. Summers cũng kiếm được 5,2 triệu từ việc làm thêm, ấy là tư vấn cho một quỹ đầu tư tương lai.
Thế còn Geithner làm ở đâu? Geithner là một kẻ thất bại trong hầu hết những việc mà anh ta đã làm trong đời. Hầu hết những định chế đã phá hủy nền kinh tế được ban ra dưới sự chỉ đạo trực tiếp của anh ta. Vậy làm sao gã lại kiếm được chân Bộ trưởng Tài chính? Bằng cách làm hỏng hoàn toàn việc trước của gã là Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang ở New York.
Thật phi lý.
Ồ không, hoàn toàn có lý ấy chứ.
Điều này chẳng mới ở Washington.  Những kẻ cho bạn câu trả lời sai nhưng là câu trả lời bạn muốn, thì là vô giá. Và chúng rất nhanh thăng chức chính bởi vì chúng sẵn sàng nói và làm những điều phi lý như thế. Có những kẻ hứa hẹn với chúng ta rằng thay đổi quy định tài chính sẽ làm tất cả giàu có. Và có những kẻ đã làm giàu cá nhân nhờ việc đó.
Moore: Chẳng có gì ngạc nhiên khi người giàu lại muốn giàu hơn. Nhưng giờ thì họ đã tìm ra một cách mới và trơ tráo hơn để thực hiện điều ấy.
Chỉ cần mang mội cái xe tải lớn đến Ngân khố Quốc gia và lấy 700 tỷ đô-la tiền thuế của chúng ta là xong, chẳng ai tra hỏi gì hết.
Anh gặp Michael Moore ở đây. Em biết Michael Moore là ai rồi, phải không? Ông ấy là đạo diễn phim. Ông ấy đang quay anh đây này.
- Tôi vừa nói chuyện với vợ.
- Oh, xin chào.
- Xin chào.
- Tôi là Baron Hill từ lndiana.
- Chào ngài. Một bang tốt đấy.
- Chúng tôi từ Michigan.
- Vâng.
- Làm sao vụ sụp đổ lại xảy ra?
- Khi tôi về nhà vào Thứ Sáu, mọi thứ của nền kinh tế đều ổn. Sau khi hạ cánh xuống lndiana, tôi gọi lại để thông tin với văn phòng của mình, và đột ngột chúng tôi được biết khủng hoảng đã xảy ra và rằng tôi sẽ phải bỏ phiếu khi quay lại vào Thứ Hai cho một gói cứu trợ nhiều tỷ đô-la cho nền tài chính. Thông điệp mà chúng tôi nhận được đó là nếu chúng tôi không hành động lập tức thì nền kinh tế sẽ sụp đổ, chắc chắn thế. Tôi cho rằng thông báo về cuộc khủng hoảng vào Tháng Chín, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử, là rất đáng nghi ngờ. Đấy là lúc Quốc hội đang bồn chồn nhất. Và tôi nghĩ: ''Gượm đã. Chuyện gì đang xảy ra thế này? Điều này không bình thường''.
Moore: Những người đứng đầu Quốc hội và chính phủ của Bush nhanh chóng tổ chức một loạt các cuộc họp riêng với những gã khổng lồ Phố Wall để tính toán xem cần bao nhiêu tiền để khắc phục tất cả những thương vụ tồi tệ mà các nhà đầu tư đã mắc phải. Một thỏa thuận được đưa ra với Bộ trưởng Tài chính Henry Paulson, cựu CEO của Goldman Sachs, người mà giá trị mạng lưới vào khoảng 700 triệu vào thời điểm ông ta rời Goldman đến quản lý Bộ Tài chính.
Tôi nghĩ chúng tôi đã quyết định những gì là tốt nhất cho Liên bang trong cuộc họp tối nay.
Moore: Tốt nhất cho nước Mỹ? Hay ý ông ta là tốt nhất cho Goldman Sachs?
Bộ Tài chính về cơ bản là tay chân của Phố Wall.  Tất cả những lãnh đạo của nó đều xuất thân từ Goldman Sachs. Giờ đây, người ta gọi nó là Chính phủ Goldman.
Moore: Ấy là vì giờ có rất nhiều cựu lãnh đạo của Goldman trong Bộ Tài chính của Bush, cũng như là dưới thời Clinton. Chúng trở thành những kẻ vận động hành lang mạnh mẽ từ bên trong nhằm thủ tiêu các quy định tài chính trong khi chúng ta vẫn phải trả lương cho chúng.
Black: Bộ trưởng Tài chính Paulson, ông ta không phải tay mơ ở Goldman. Ông ta là người gây biến đổi lớn ở Goldman bằng việc mua các chứng khoán phái sinh từ nhà đất béo bở ấy. Vì thế mà ông ta mang đến cho Goldman cả một núi khó khăn.
Moore: Sự điên cuồng của chứng khoán phái sinh từ nhà đất đã hủy diệt phần lớn đối thủ cạnh tranh của Goldman. Và giờ với sự khuấy động của những gã Goldman trong chính phủ, chúng muốn đảm bảo rằng  Goldman sẽ trở thành vua của Phố Wall khi cát bụi lắng xuống.
Black:  Nếu Bộ Tài chính cần tư vấn, thì Goldman nên là lựa chọn cuối cùng. Vậy mà rất tự nhiên, Paulson, cựu CEO của Goldman, lại cho mời chúng. Và cuối cùng lời khuyên mà chúng đưa ra là gì? À, hãy lợi dụng những người đóng thuế để cứu trợ Goldman và các tổ chức tài chính tăm tiếng khác. Vậy là Bộ trưởng Paulson đã đưa ra một đề xuất đơn giản với Quốc hội. Nó đây, chỉ có 3 trang.  Mỗi từ đáng giá khoảng 1 tỷ đô-la. Và nội dung khá đơn giản. Bộ trưởng Paulson giữ chìa khóa Ngân sách. Ông ta sẽ khởi đầu bằng việc mượn 700 tỷ dưới danh nghĩa nhân dân Mỹ, có thể mượn thêm sau. Và việc này được miễn khỏi mọi luật lệ.
Mọi luật lệ!
Thậm chí tòa không được truy cứu.  Đề xuất quá đơn giản. Chúng ta đang trong cơn khủng hoảng thực sự nó có thể bung ra thành cái gì đó tồi tệ hơn cả Đại Suy thoái.
Tôi thấy sự sợ hãi. Một quý ông bắt đầu nức nở. Người ta bảo chúng ta rằng đây sẽ là một thảm họa khủng khiếp. Mà tôi thì đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử 2 tháng sau. Còn 8 tuần thì đến bầu cử, Tôi không muốn mắc sai lầm lúc này. Phải làm thế nào đây? Cầu trời phù hộ, nếu chúng ta không qua khỏi tôi sợ rằng sẽ còn tồi tệ hơn nữa.
Một vài thành viên còn được bảo rằng  sẽ là luật rừng ở Mỹ nếu chúng ta bỏ phiếu chống.  Bọn họ nhồi những điều này vào miệng bạn. Họ muốn chúng ta bỏ phiếu ngay lập tức mà không kịp suy xét kỹ càng.
- Không giải trình thực sự?
- Không giải trình thực sự.
Và tôi đã không kịp. Tôi đã bị ép phải bỏ phiếu cho vấn đề Iraq dựa trên những lời dối trá mà họ đưa ra và tôi sẽ không mắc lừa một lần nữa.  Tôi sẽ không đợi biến cố xảy ra khi hiểm nguy đang dồn lại. Tôi sẽ không khoanh tay khi tai họa ngày một gần.
Hãy sử dụng nỗi sợ hãi và bạn sẽ có thứ bạn muốn.
Và họ tạo ra trong cái khung kính này,  2 tháng trước cuộc bầu cử, một cái nồi áp suất. Người dân hiểu rằng Hạ viện cần thông qua văn bản pháp luật này.
Thưa ngài Chủ tịch Hạ viện, thông điệp của tôi tới nhân dân Mỹ...là đừng để Quốc hội thông qua phi vụ này của Phố Wall. Những tên tội phạm ấy nắm quá nhiều quyền lực chính trị đến mức chúng có thể chặn đứng trình tự pháp lý thông thường  của cơ quan lập pháp tối cao của đất nước này.  Tất cả các ủy ban có chức trách kiểm tra, tất cả các ngôn từ cần phải thảo luận, đều bị bẻ cong. Điều đó có nghĩa là cả người dân Mỹ cũng bị bẻ cong.
Trong Hiến pháp, chúng ta đã thề sẽ giữ gìn và bảo vệ nền cộng hòa này trước tất cả mọi kẻ thù bên trong cũng như bên ngoài. Người ta nói sẽ có một thảm họa Y2K lần nữa. Đây là một sự hù dọa chính trị tương tự của những kẻ côn đồ tài chính giàu có ở Phố Wall.
Tại sao chúng ta không yêu cầu Phố Wall tự giải quyết những bê bối của nó? Tại sao chúng ta không giúp đỡ những gia đình Mỹ đang đối mặt với phá sản? Tại sao chúng ta không giảm nợ cho Phố Dân chúng thay vì Phố Wall? Đây có còn là Quốc hội Hoa Kỳ  hay là Hội đồng quản trị của Goldman Sachs?
Moore: Đêm trước cuộc bỏ phiếu người dân Mỹ, nhiều chưa từng thấy, nhấn chìm Đồi Capitol bằng hàng triệu thông điệp yêu cầu các nghị sĩ bỏ phiếu phủ quyết.
Gói cứu trợ kinh tế hôm nay đã bị phủ quyết, Hạ viện đa số đã bỏ phiếu chống.
Thị trường chứng khoán tuột dốc, lần mất điểm lớn nhất  trong một ngày của chỉ số Dow Jones.  Câu hỏi là: Sự thất bại của gói cứu trợ có phải là lý do đủ để bỏ phiếu loại bỏ tất cả quan chức đương nhiệm trong 5 tuần tới không?
12 phiếu đã giết chết nó.
Đó cũng là tiếng nói của rất nhiều người dân Mỹ đã gọi cho người đại diện của họ và nói không. Vì vậy các nghị sĩ bỏ phiếu phủ quyết. Đêm nay các nghị sĩ đã rời thành phố.
Moore: Đó là một cú đánh mà Quốc hội và Phố Wall hiếm khi hoặc chưa từng trải nghiệm.
Đó chính là điều mà tài liệu của Citibank đã cảnh báo:  Rằng nếu đám dân đen quyết định thực thi quyền dân chủ của họ, sự cướp bóc của những kẻ giàu sẽ kết thúc. Vì vậy Paulson và đồng bọn đã quay trở lại Đồi Capitol.  Và nhanh đến mức bạn chẳng kịp nói: ''Kiểm tra an ninh'' chúng đã thực hiện xong một thỏa thuận cửa sau với sự trợ giúp của những người Dân chủ. Thỏa thuận này thay thế cho một cuộc bỏ phiếu.
 Chúng tôi cần nó được thực thi.
Chúng tôi cần nó thật nhanh chóng.
 Tôi đồng ý với ngài Bộ trưởng.
Nó sẽ không tốn đến hàng trăm tỷ ấy đâu. Chúng ta sẽ thu hồi phần lớn số đó,có khi là tất cả.
Kaptur: Những người Dân chủ trở thành kẻ giao hàng với một cái hóa đơn cho lãnh đạo của đảng Cộng hòa. Những vị lãnh đạo và muốn làm lãnh đạo gọi điện thoại và các thành viên. Tôi biết ít nhất 2 thành viên có ảnh hưởng trong Thượng viện, và những lời hứa được đưa ra.
Moore:  Chỉ trong mấy ngày, Quốc hội đã làm một cuộc trở mặt ngoạn mục và đưa cho các ngân hàng hơn 700 tỷ chúng muốn, nhân dân bị vứt bỏ. Trong lần bỏ phiếu này, có 263 phiếu thuận, và 171 phiếu chống. Đề nghị được chấp thuận.
Nó đã được lên kế hoạch kỹ lưỡng khi nào thì tiến hành, và người chơi là những ai. Thông điệp được xử lý cẩn thận. Chúng có các nghị sĩ ở đúng nơi chúng muốn.
Bà không cho điều này là ngẫu nhiên đây chứ?
Không.
Đây giống như là một chiến dịch tình báo trong đó phải có sự phối hợp  ở các cấp cao nhất. Toàn bộ sự thất bại này cho thấy có một số thế lực không phải là dân chủ, đang nắm quyền kiểm soát. Cực mạnh. Chúng đã làm rất chuyên nghiệp. Triển khai rất tốt.
Bà có nghĩ là quá gay gắt nếu gọi những gì đã xảy ra là một cuộc đảo chính không?
Một cuộc đảo chính về tài chính? Không, tôi nghĩ đó chính là điều đã xảy ra.
- Một cuộc đảo chính tài chính?
- Vâng.
- Tôi đồng ý là vậy. Tôi đồng ý bởi vì nhân dân trong trường hợp này thực sự không có quyền điều khiển. Phố Wall mới nắm quyền điều khiển.
- Thế tiền của chúng ta đi đâu?
- Tôi không biết.
Phóng viên: Citigroup đã chi 50 triệu để mua một chiếc máy bay sang trọng.
- Bà không biết? Nhưng bà là người họ trao quyền cho bà để nắm những chuyện ấy kia mà.
Phóng viên: Goldman Sachs mới trích ra 6,8 tỷ để khen thưởng.
- Nhưng Bộ Tài chính tuân thủ chính sách không-hỏi-không-nói. Họ không hỏi các ngân hàng xem họ đã làm gì với tiền cứu trợ. Và vì không ai hỏi, các ngân hàng cũng không cần phải nói.
AlG tổ chức họp tại môt khu nghỉ dưỡng sang trọng ở Valley...
Thật hết sức vô lý.  Chúng ta biết có 73 người đã nhận ít nhất mỗi người 1 triệu đô-la. Tại sao Bộ Tài chính lại không yêu cầu các ngân hàng báo cáo xem họ đã làm gì với tiền của chúng ta?
- Anh hãy tự đi mà hỏi ông Bộ trưởng Paulson ấy. Tôi cũng đã hỏi chính câu đó, với cương vị là Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát của Quốc hội, nhưng tới giờ cũng chưa nhận được câu trả lời. Biết đâu anh lại may mắn hơn.
(chuông điện thoại reo)
Giọng nữ: Xin chào. Văn phòng Hank Paulson đây.
Vâng, tôi là Michael Moore. Tôi muốn gặp ngài Paulson.
- Xin lỗi, tên ông là gì?
- Michael Moore.
- Michael Moore?
- Vâng.
- (Dập máy)
- Hello? Hello?
Những gì bọn họ đang làm với tiền của chúng ta thật điên khùng.  Giá có cách nào đòi họ trả lại tiền. Tôi tình nguyện làm ngay.
Chúng tôi tới đây để đòi lại tiền cho nhân dân Mỹ.
Tôi hiểu, thưa ngài, nhưng ngài không vào được.
- Anh mang túi vào lấy hộ được không?
- Không.
- Mang hộ lên trên kia?
- Tuyệt đối không.
- Bỏ tiền vào đây. Tôi có nhiều túi lắm. 10 tỷ chắc chỗ này không đựng nổi đâu. Anh không giúp tôi lấy tiền được à?
- Tôi không giúp ông lấy tiền được.
- Nếu giờ tôi xông vào thì sao?
Moore: Vậy nên tôi thử tới ngân hàng khác.  Chúng tôi muốn đòi lại tiền của mình. Tôi đã tới tất cả các ngân hàng.
- Anh có biết gã này không?
- Biết.
- OK, chúng tôi nhân danh công dân đến bắt người.
- Cứ thả tiền qua cửa sổ cũng được.
- Và ở bất cứ đâu...Tôi cũng nhận được phản ứng như vậy.
Chúng tôi nhân danh công dân đến bắt giữ toàn bộ hội đồng quản trị và các điều hành viên ở đây.
- Sao ông không nói với cấp trên của tôi?
- Ông ý kia kìa.
- Đâu?
- Người mặc sơmi trắng? Cà-vạt xanh?
- Vâng.
- Đúng ông ta đấy.
- Hói trước?
Bọn họ dùng tiền để mua các công ty khác. Đấy là tiền của chúng ta.
A, có anh cảnh sát đây rồi. Tôi muốn nhân danh công dân bắt giữ CEO,
- Ông Blankfein.
- (cười)
Nhưng có anh ở đây thì anh có thể giúp tôi rồi.
- Xin mời ra ngoài mà bắt.
- 170 tỷ tiền đóng thuế của chúng tôi.
- Ông không được phép vào đây.
- Nhưng tôi đến để bắt người mà.
- Tôi đến để bắt người.
- Ra ngoài mà bắt, thưa ông.
- Tôi không ra ngoài bắt được. Họ ở trên nhà cơ mà.
- Tôi sẽ bắt ông đấy, thưa ông.
- Ông có thể bắt người khác à?
- Nếu ông có thể bắt người thì tôi cũng có thể.
- Mời ông ra khỏi tòa nhà.
- Ông còn muốn ai khác ra khỏi tòa nhà nữa?
- Quay phim và đội của ông.
- Mời các ngài ra ngoài.
- Họ không biết tiếng Anh.
- Donde?
- Bọn chúng đã vi phạm quá nhiều luật, anh biết không?
- Đấy là tiền. Đấy là ăn cắp, là lừa đảo. Tôi sẽ mang tiền trả lại cho Ngân khố Mỹ bằng cái xe này. An toàn lắm. Cứ tin tôi.
 (Hự)
Chỉ có chút gợi ý rất nhỏ nhoi về những điều không thể tưởng tượng nổi có thể sẽ xảy ra, đó là...quần chúng trên khắp nước Mỹ trở nên phẫn nộ với những người giàu. Thật đáng hổ thẹn!
Thật đáng hổ thẹn!
Shawn: Những kẻ đã trở nên giàu có ở đất nước này trong vài thập kỷ qua đã không hề làm những việc mà mọi người mong muốn. Bọn chúng đã chơi những trò chơi mà kết quả đã làm tổn hại tất cả mọi người.  Một thứ bệnh dịch đã lây lan trong nền kinh tế.
Moore: Việc dân Mỹ phản đối những người giàu là bất bình thường bởi luôn có một củ cà rốt được treo trước mũi chúng ta, rằng chúng ta cũng có thể giàu có như họ một ngày nào đó. Dân chúng bắt đầu mất lòng tin vào chuyện này. Và điều đó khiến những kẻ giàu khiếp sợ. Bởi chúng nghe thấy từ phía xa có điều gì đó đang tiến đến gần và đó không phải là một ly rượu cốc-tai. Đó là đám đông khủng khiếp. Chúng ta đã sẵn sàng đưa đất nước này chuyển sang một hướng đi cơ bản mới. Đó là những điều đang xảy ra ở nước Mỹ lúc này. Sự thay đổi chính là điều đang xảy ra trên đất Mỹ.
Moore: Gớm thật. Đây không phải là điều Phố Wall mong muốn. Nhỡ ông ta thắng thì sao? Điều gì sẽ xảy ra với sinh nhai của chúng? Vậy nên "bổn cũ soạn lại", chúng ra sức ném tiền vào ông ta. Goldman Sachs trở thành nhà ủng hộ tư nhân số một của ông ta với gần 1 triệu tiền ủng hộ. Nhưng chúng vẫn chưa nắm chắc được ông ta sẽ làm gì.
Ông ta nghĩ gì về chúng và kế sinh nhai của chúng?
Quan điểm của tôi là nếu nền kinh tế là tốt với người dân ở dưới đáy cùng, thì nó tốt với tất cả mọi người.
Thượng nghị sĩ Obama định sẽ chia đều của cải.
Gã thợ hàn Joe nói với ông ta cái kế hoạch ấy nghe cứ như là CNXH.
 (Nhạc Liên Xô)
Joe: Tôi yêu nước Mỹ. Tôi muốn đảm bảo rằng nó vẫn là nền dân chủ chứ không phải một xã hội XHCN. Tôi cho rằng ông ta sẽ mang đến CNXH nếu ông ta có dù chỉ nửa cơ hội thôi. Tôi không tin Obama tí nào hết. Tôi đã rời Châu Âu 4 thập kỷ trước bởi vì CNXH đã giết chết mọi cơ hội ở đó.
''Ai đó phải nhường một phần bánh của mình để ai đó khác được khá hơn''.
Tôi muốn cả cái bánh của tôi cơ.
Barack Obama là một kẻ XHCN, đơn giản là thế.
Moore: Chiến dịch hù dọa không thành công.
Trên thực tế, bọn họ càng gọi Obama là một kẻ XHCN, thì ông ta càng vượt lên trong cuộc trưng cầu ý kiến. Và bởi họ sử dụng từ đó quá nhiều, đâm ra thế hệ trẻ lại tò mò về ý nghĩa của nó. Có rất ít người trẻ biết rằng, có một người XHCN thực thụ trong Thượng viện Hoa Kỳ. Tất nhiên là ông ta tới từ bang của dân gay - Vermont.
 (Đúng thế)
Ông nói mình là người XHCN. Điều đó nghĩa là gì?
Là dân chủ xã hội, nghĩa là chức năng của nhà nước là đại diện cho tầng lớp trung lưu và người lao động. Chứ không chỉ là cho những kẻ giàu và quyền thế. Một trong những sai lầm của chúng ta là đã trở nên quá sùng bái sự tham lam. Chúng ta đưa lên trang nhất các tạp chí hình những gã kiếm được hàng tỷ đô-la. Chúng ta đã bỏ qua những cảnh sát, lính cứu hỏa, giáo viên, y tá, những người đang hàng ngày làm rất nhiều để nâng cao đời sống nhân dân. Chúng ta phải thay đổi hệ giá trị của mình.
Moore: Hmm, nghe cũng không tệ lắm. Nghe như thứ mà có lẽ chúng ta nên thử xem.
Chỉ trong vài tháng, Cuộc trưng cầu của Rasmussen cho thấy giờ chỉ có 37% những người trẻ ủng hộ CNTB hơn là CNXH.
Tôi hi vọng nền kinh tế sẽ...
 (đám đông reo hò)
Vào lúc 11 giờ, chúng tôi tuyên bố, Barack Obama đã đắc cử Tổng thống của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.
 (tiếng reo hò)
Moore:  Chỉ 2 năm trước nếu ai đó dự đoán về phút giây thế này, người đó sẽ bị coi là kẻ điên. Nhưng mọi thứ đổi thay nhanh vậy đấy. Chỉ trong thoáng chốc, thế là vĩnh biệt nước Mỹ cũ rồi. Cả đất nước sôi lên với thắng lợi của ông ta. Và người ta đột nhiên được truyền cảm hứng để làm những việc mà trước giờ họ chưa từng làm.
Như vị Cảnh sát trưởng ở Detroit người quyết định đã đến lúc phá vỡ luật lệ để giúp đỡ mọi người.
Warren Evans:  Các bạn không thấy lạ sao khi họ xin cứu trợ của chính phủ? Tôi nghĩ đó không phải ý định thực của họ.
Đài phát thanh 1-0-1.
Tôi nghĩ thị trường tự do nghĩa là bơi hay chìm. Tôi chỉ toàn thấy người ta chìm và khóc như con nít xin sự giúp đỡ của những người khác. Hôm nay, tôi sẽ đình chỉ mọi vụ tịch biên nhà thế chấp ở Hạt Wayne. Tôi không thể tỉnh bơ mà để mặc thêm nhiều gia đình lâm vào cảnh mất nhà bởi bị tịch biên chờ bán.
Moore: Các ngân hàng sẽ nghĩ gì khi thấy pháp luật mà họ dựng nên để bảo vệ lợi ích của mình trở nên lật ngược?
- Ông có nghĩ thị trường tự do  đã làm hỏng Detroit không?
- À, tôi nghĩ là thị trường tự do đã làm hỏng cả đất nước.
- Điều này thật điên rồ.
- Những khu dân cư bị hủy hoại hoàn toàn bởi quá nhiều ngôi nhà đã bị tịch biên. Và bạn sẽ băn khoăn, không biết đây là Mỹ hay một nước thế giới thứ 3 nào đó? Chúng ta đang làm gì ở đây vậy? Cho tới khi mọi việc trở nên tồi tệ đến mức người dân chẳng thể làm gì khác ngoài nổi dậy, và đó được gọi là cách mạng.
Và đôi khi cách mạng bắt đầu từ những nơi không ngờ đến.
Moore: Sống trong thùng một chiếc xe tải sau khi ngôi nhà thuộc sở hữu 22 năm của họ bị ngân hàng tịch biên, gia đình Trody ở Miami, được sự giúp đỡ của những hàng xóm, đã đứng lên giải quyết vấn đề. Nhân danh gia đình và cộng đồng, chúng tôi giải phóng ngôi nhà cho gia đình này. Cắt cái biển xuống. Vứt nó đi.
- (tiếng vỗ tay)
- Yay!
Khi tôi nói "Cộng đồng", tất cả nói "Sức mạnh".
- Cộng đồng!
- Sức mạnh!
- Cộng đồng!
- Sức mạnh!
Moore: Không lâu sau,  cái gã từ ngân hàng, người đã trục xuất họ, quay lại. Thấy cái này không? Tôi muốn anh lấy hình cái này. Các người đang xâm nhập bất hợp pháp. Chúng tôi đã trục xuất nhưng bọn họ lại trở về. Vâng. Tôi cần cảnh sát hỗ trợ.
Khi những ngôi nhà này không có người ở giá trị của tất cả những nhà khác cũng giảm theo. Nên nếu anh để những người này ở lại căn nhà thì điều đó không chỉ giúp họ...Bà phải hiểu là nếu những người này nếu ngân hàng để họ trở lại nhà, thì ngân hàng sẽ mất cơ hội bán nhà cho ai đó khác.
Ngân hàng đang bán ối nhà lúc này rồi mà. Nhưng nếu ngân hàng để tất cả mọi người trở về nhà của mình. Thì mọi người sẽ có chỗ ở chứ sao.
Moore: Người dân chống lại là một biểu hiện bất thường. Vì thế 9 xe cánh sát đã đáp lại lời cầu viện. Với một khu rộng thế này, tốc độ phản ứng ấy thật ấn tượng.
- Anh không có quyền.
- Tôi không nói tôi có quyền. Tôi chỉ nói bà ấy không muốn bị cách ly. Bà không phải trả lời câu hỏi nào hết. Bà không có gì phải nói với họ cả.
Moore: Nhưng nhà Trody kiên cường bám trụ. Chúng tôi chẳng có nơi nào khác cả.
- Đây đã là kế hoạch dự phòng rồi. Chúng tôi buộc phải sống trong thùng xe. Đó đã là kế hoạch B. Chúng tôi chẳng có kế hoạch C nữa. Đây là bà của chúng tôi và chuyện này thật vô lý. Bà đã sống 22 năm trong căn nhà này và giờ anh muốn đuổi bà đi? Anh cảm thấy gì khi ngày nào cũng đi đuổi người khác ra khỏi nhà? Anh nên ở nhà thay vì làm những việc như thế. Tiền chính phủ liên bang đưa ngân hàng đi đâu cả? Chúng tôi mới nên tố cáo anh tội xâm nhập vì đây là nhà của chúng tôi.
 (đám đông kêu to)
- Đi thôi.
- Chúng ta làm tốt lắm.
- Thành công rồi.
Moore: Cảnh sát và người của nhà băng bị đuổi trở về. Không có gì mạnh hơn sức mạnh của dân. Và sức mạnh của dân không khuất phục. Nói gì?
Không có gì mạnh hơn sức mạnh của dân.
Và sức mạnh của dân không khuất phục.
Nói gì?
Đừng rời bỏ nhà mình. Vì bạn biết không, khi những công ty ấy nói rằng chúng nhận nhà thế chấp của bạn, trừ khi bạn có luật sư có thể móc ngoặc với chúng trong vụ thế chấp, bạn sẽ chẳng có khoản thế chấp nào cả. Và bạn sẽ thấy rằng không ai tìm được những giấy tờ đó ở Phố Wall.
Vì vậy, hỡi nhân dân Mỹ, hãy bám trụ lấy ngôi nhà của bạn. Đừng rời bỏ nó như ở Ohio và Michigan, ở lndiana và lllinois, hay ở những nơi khác, nơi người dân bị đối xử như đồ đạc. Và Quốc hội này chính là một thứ chướng ngại vật.
Moore: Wow. Không phải ngày nào cũng được thấy một thành viên Quốc hội cổ vũ sự nổi loạn công khai.
Trở lại Chicago, những công nhân của Cộng hòa Cửa sổ và Cửa có một ý tưởng hay. Sau khi nghĩ lại, họ quyết định, không thể chấp nhận bị sa thải mà không thông báo, mà không có trợ cấp nghỉ việc và mất việc và trợ cấp y tế thì bị cắt bỏ. Họ đã lên một kế hoạch.
Nói với Ngân hàng Hoa Kỳ và những người chủ công ty rằng nước Mỹ đã sang trang mới rồi. Họ sẽ không rời khỏi tòa nhà cho đến khi được trả những thứ thuộc về họ. Phải, đó chính là kiểu "đình công ngồi" cổ lỗ.
Người đàn ông: Chúng tôi hiểu rằng có thể người ta đã rơi vào một vài thương vụ tồi tệ. Nhưng thế thì sao? Chúng tôi không thực hiện các thương vụ ấy. Chúng tôi chỉ làm cửa và cửa sổ thôi. Tại sao chúng tôi lại bị trừng phạt?
Moore: Những lãnh đạo công đoàn và công nhân đã chuẩn bị đối mặt với sự bố ráp của cảnh sát chắc chắn sẽ tới.
- Tôi sẽ thử liều một lần.
- Ông đã sẵn sàng bị bắt giam?
- Tôi sẵn sàng bị bắt giam nếu điều đó là cần thiết. Chúng tôi đã ở đây từ hôm qua và sẽ không đi đâu hết. Chúng tôi chấp nhận tất cả vì chuyện này.
Moore: Chẳng bao lâu, giới truyền thông xuất hiện. Và với thái độ của cả đất nước đối với gói cứu trợ, ngay cả những phát thanh viên trên TV cũng chẳng còn thông cảm với các ngân hàng.
Ở Chicago, có một nhóm công nhân nhà máy, như tất cả chúng ta, những người đã nộp thuế để cứu trợ nền tài chính. Giờ những công nhân bị cho nghỉ việc này đang yêu cầu Ngân hàng Hoa Kỳ chi một phần tiền cứu trợ cho họ.
Họ nói ''Những kẻ cướp ngân hàng Hoa Kỳ''. Nếu những người nộp thuế như chúng ta đã cho các công ty như Ngân hàng Hoa Kỳ  cả gói cứu trợ, thì chí ít họ cũng nên dùng tiền đó để cho những công nhân và công ty Mỹ chứ.
Người phụ nữ: 25 tỷ cho Ngân hàng Hoa Kỳ. Sao người ta có thể ngủ yên khi làm những chuyện như thế?
Tôi không hiểu. Cứu trợ bọn họ để làm gì nếu việc làm thì vẫn không có?
Moore: Cuộc đình công kéo dài nhiều ngày. Cảnh sát vẫn chưa đến. Nhưng một người con của ngành thép Chicago đã tới. Tình cờ ông cũng là giám mục của Chicago.
Thưa các quý vị,
Tôi là Giám mục James Wilkowski. Tôi biết tất cả các bạn đang trải qua một thử thách rất lớn. Các bạn đang dạy cho thế hệ trẻ của chúng ta rằng công bằng phải thách đấu với sự bất công. Tôi sinh ra ở miền đông nam xa xôi của Chicago và tôi đã chứng kiến những gì xảy ra khi tất cả nhà máy thép biến mất. Và tôi đã thấy nó ảnh hưởng thế nào đến những gia đình. Nhưng lần này chúng tôi ở bên các bạn. Chúng tôi sẽ không bỏ rơi các bạn. Nhân danh Cha, Con, và Thánh thần. Amen.
Thánh thể của Chúa.
Thánh thể của Chúa.
Thánh thể của Chúa.
Tổng thống Obama:  Trong trường hợp này, khi những công nhân ở Chicago đấu tranh đòi lương thưởng mà họ đã lao động để có. Tôi nghĩ họ hoàn toàn đúng. Những gì xảy ra với họ phản ánh những điều đang diễn ra trong khắp nền kinh tế.
Phóng viên: Ông ấy nói: ''Những gì xảy ra với họ phản ánh những điều đang diễn ra...''
Phóng viên #2: Ông ý nói những gì xảy ra với những công nhân này phán ánh những điều đang diễn ra trong cả nền kinh tế.
Tôi đã xem buổi họp báo của Obama sáng nay. Thế là tôi rời giường và quyết định điều tốt nhất tôi có thể làm là tiếp tế cho họ. Nên tôi mang ít thức ăn đến.
- Tôi mang xăng-uých.
- Ôi, tốt quá.
Moore: Rất nhiều người dân Chicago đã tới ủng hộ các công nhân.
Phóng viên: Những công nhân này đã trở thành biểu tượng quốc gia cho hàng ngàn người lao động trên khắp cả nước.
Phóng viên #2: Cuộc bãi công ngồi đã gây chú ý với các chính trị gia những người cho đấy là minh chứng cho sự bất cân bằng giữa Phố Wall đang nhận trợ cấp chính phủ với Phố Dân chúng đang bị coi rẻ.
Moore: Những câu hỏi bắt đầu nảy sinh: Đây có phải là khởi đầu cho một cuộc nổi dậy của công nhân chống lại Phố Wall không?
Mọi người đoàn kết lại.
Chúng ta sẽ không bao giờ thất bại.
Cứu trợ công nhân chứ không phải ngân hàng.
Moore: Những cam kết hỗ trợ thức ăn và tiền bạc ùn ùn đổ về.
Người phụ nữ: Nó đã vượt quá những gì chúng tôi tưởng tượng ban đầu. Giờ thì chúng tôi có thể mơ tưởng một chút. Thậm chí chúng tôi đã thảo luận nếu mà chúng tôi thử cùng nhau tự điều hành công ty thì sao?
Chúng tôi không có tiền. Chúng tôi không phải nhà tư bản. Chúng tôi đã thảo luận đại loại như thế và những công nhân đang nghĩ về chuyện này. Đó là điều rất khó, vì nếu cả đời bạn đã được bảo rằng rằng mọi thứ là như những gì người ta nói với bạn, thì muốn nghĩ mình có thể làm khác đi cũng khó lắm.  Chúng tôi xuất hiện khắp các bản tin thời sự.
Mọi người chú ý đến bạn vì các bạn truyền cảm hứng cho họ.
(tiếng Tây Ban Nha)
Moore: Sau 6 ngày bãi công Ngân hàng Hoa Kỳ nhận thấy đã quá đủ. Tốt hơn là nên trả tiền cho công nhân và hi vọng cuộc cách mạng nho nhỏ của họ tan mất. Thế là ngân hàng và công ty chấp thuận những yêu sách của công nhân.
Chúng ta thành công rồi!
Chúng ta thành công rồi!
Mỗi công nhân sẽ được nhận trung bình gần 6000 đô-la. Nhưng có điều còn ý nghĩa hơn tiền bạc. Đó là những gì có thể đạt được khi những người công nhân biết tổ chức lại và đấu tranh cho sự công bằng.
Chỉ cần đấu tranh, đấu tranh, đấu tranh, đấu tranh đòi những điều cơ bản nhất mà lẽ ra người ta đương nhiên phải có và thuộc về họ một cách hợp pháp.
Chúng tôi đã đấu tranh quyết liệt vì những điều cơ bản nhất trong cuộc sống.
Moore: Đó là cuộc đấu tranh mà tất cả đã quá rõ ở Flint, Michigan.
Ở đó, chú tôi cùng những bè bạn công nhân đã lần đầu tiên hạ gục những tập đoàn hùng mạnh đã thống trị cuộc sống của họ. Đó là hôm trước Giao thừa năm 1936. Hàng trăm đàn ông và phụ nữ đã chiếm lấy các nhà máy của GM ở Flint và khống chế chúng trong suốt 44 ngày. Họ là công đoàn đầu tiên đã đánh bại một tập đoàn công nghiệp. Và hành động của họ đã mang đến sự ra đời của tầng lớp trung lưu.
Nhưng ngày đó trong cuộc bãi công ngồi ở Flint, cảnh sát và đám côn đồ của công ty không chịu đứng ngoài. Một tối, sau một cuộc xung đột đẫm máu, Thống đốc bang Michigan, được sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ, Franklin Roosevelt, đã cử vệ binh quốc gia đến. Nhưng súng ống của các vệ binh không được sử dụng để chống công nhân. Mà chúng quay về phía cảnh sát và lũ du côn được thuê mướn, yêu cầu chúng phải để công nhân yên.
Ngài Roosevelt tin rằng, những người công nhân có quyền bày tỏ sự phẫn uất.
Bảy năm sau đó, Tổng thống Roosevelt đã quá ốm yếu không thể tới Đồi Capitol đọc diễn văn thường niên trước Quốc hội.
Thưa các quý vị, đây là Tổng thống Hoa Kỳ. Theo thông lệ, tôi sẽ trực tiếp đọc bài diễn văn thường niên.
Moore: Vì vậy, ông đã đọc nó từ Nhà trắng qua sóng phát thanh.
Khi diễn văn kết thúc,  ông đã yêu cầu các camera thời sự bước vào phòng của mình  bởi ông muốn người dân Mỹ  được thấy một phần đặc biệt của bài phát biểu. Vị Tổng thống Hoa Kỳ ấy đã bước một bước dài bằng việc đề xuất Đạo luật về Quyền Công dân thứ hai với Quốc hội.
Ngày hôm nay, những chân lý kinh tế đã được chấp nhận một cách hiển nhiên. Một Đạo luật về Quyền Công dân thứ hai trong đó những cơ sở mới cho sự an ninh và thịnh vượng có thể được thiết lập cho tất cả mọi người bất kể địa vị, chủng tộc hay tín ngưỡng. Trong sô đó có: Quyền được có việc làm hữu ích và được trả công;  Quyền được kiếm sống đủ nhu cầu cơ bản về thức ăn, quần áo và giải trí; Quyền của mọi nông dân được trồng và bán sản phẩm của họ với thu nhập đủ để cho anh ta và gia đình một cuộc sống tươm tất; Quyền của mọi doanh nhân, lớn cũng như nhỏ, được làm ăn trong bầu không khí tự do, tự do khỏi những sự cạnh tranh bất công và chi phối bởi độc quyền trong cũng như ngoài nước; Quyền của mọi gia đình được có nhà ở tử tế; Quyền được có chăm sóc ý tế cơ bản và cơ hội đạt đến và hưởng thụ sức khỏe tốt lành; Quyền được bảo vệ cơ bản về kinh tế khỏi những lo sợ về tuổi già, bệnh tật, tai nạn, và thất nghiệp; Quyền được hưởng một nền giáo dục tốt. Tất cả các quyền ấy mang lại sự an toàn. Và sau khi cuộc chiến này đã thắng lợi, chúng ta phải chuẩn bị để tiếp tục tiến lên đòi việc thực thi những quyền ấy nhằm những mục đích mới cho hạnh phúc và an lành của con người. Vì trước tiên phải có yên ổn trong nhà,  nếu không đừng nghĩ tới hòa bình vĩnh cửu cho thế giới.
Moore: Roosevelt đã qua đời hơn một năm sau đó. Ông không sống để thấy được kết cục của cuộc chiến tranh. Đạo luật Quyền Công dân mới của ông không được ban hành. Giá như ông vẫn sống và thành công, thì mọi người Mỹ, bất kể chủng tộc,  đã có được những quyền  và công việc tử tế; một đồng lương đủ sống; chăm sóc sức khỏe phổ biến; một nền giáo dục tốt; một ngôi nhà vừa túi tiền; một kỳ nghỉ có lương; và một mức lương hưu cơ bản.
Không có điều nào được thực hiện.
Không người Mỹ nào được đảm bảo bất cứ điều gì.
Nhưng người dân Châu Âu và Nhật Bản thì có đầy đủ các quyền ấy. Sao lại thế được? Sau chiến tranh, những người Mỹ dưới thời của Roosevelt đã vượt đại dương tới giúp tái thiết Châu Âu.
Trong thời gian ấy, hiến pháp mới đã được soạn thảo cho những quốc gia chiến bại: Đức, Ý, và Nhật Bản.
Hiến pháp Ý đảm bảo quyền bình đẳng của nữ giới. Ngay từ năm 1947.
Hiến pháp Đức nói nhà nước có quyền tịch thu tài sản và tư liệu sản xuất vì lợi ích chung của cộng đồng.
Và đây là điều chúng ta đã viết cho người Nhật:  Mọi công nhân đều có quyền tổ chức công đoàn. Tự do học thuật được bảo đảm.
Suốt 65 sau đó, chúng ta đã không trở thành đất nước  như Roosevelt mong đợi. Thay vào đó, chúng ta thành ra thế này...
Còn nhớ, trong trận bão Katrina, tôi đã tự hỏi: ''Tại sao luôn là những người nghèo phải chịu mọi đau khổ? Sao không bao giờ thấy Bernie Madoff trèo lên mái nhà kêu gào giúp đỡ? Hay đầu sỏ của Citibank hay mấy gã nắm quỹ đầu tư tương lai của Goldman Sachs? Hay vị CEO của AlG?'' Chẳng bao giờ là những gã ấy cả, đúng không?
Vẫn luôn là những người chẳng bao giờ được chia miếng bánh vì những gã ấy đã chiếm cả rồi và chẳng để gì cho họ, để mặc họ chết. Tôi từ chối sống ở một đất nước như thế. Nhưng tôi sẽ không bỏ đi. Chúng ta sống ở một đất nước giàu nhất thế giới. Chúng ta xứng đáng một công việc tốt, chăm sóc sức khỏe, một nền giáo dục tốt, một ngôi nhà của chúng ta. Chúng ta xứng đáng có giấc mơ Roosevelt ấy. Và sẽ là tội ác nếu chúng ta không có được. Nhưng chúng ta sẽ không bao giờ có, chừng nào chúng ta còn có một hệ thống làm giàu cho số ít bằng sự trả giá của số đông.
CNTB là một con ác quỷ.
Và bạn không thể điều khiển ác quỷ. Bạn phải tiêu diệt nó và thay thế nó bởi một thứ gì đó tốt đẹp với tất cả mọi người. Và thứ đó được gọi là Nền Dân chủ.
Tội ác đã được thực hiện trong tòa nhà này. Tôi nhân danh công dân đến để thực hiện bắt giữ. Hãy xuống đây và bước ra khỏi tòa nhà. Đừng e sợ. Nhà tù Liên bang cũng tốt lắm.
Các bạn thân mến, tôi thực sự không thể làm thế này nữa trừ khi ai đó trong các bạn đang xem bộ phim này cùng gia nhập với tôi. Tôi hi vong bạn sẽ làm thế. Và xin bạn, hãy khẩn trương lên.
(Quốc tế ca)
Tôi tin rằng bộ máy ngân hàng còn đáng sợ hơn cả những đạo quân - Thomas Jefferson, 1816
Để biết cái chết của bạn đáng giá bao nhiêu với sếp hãy vào www.deadpeasants.biz
Lần sau bạn đi máy bay, hãy quyên góp cho chương trình "Xu lẻ cho phi công"
Của cải bị độc quyền hoặc nằm trong tay số ít  là tai họa đối với nhân loại - John Adams, 1765
Cứ 7,5 giây, ở Mỹ lại có thêm một ngôi nhà bị tịch biên
Chỉ nên sở hữu đủ của cải cho cuộc sống. Phần còn lại thuộc về nhà nước - Benjamin Franklin
Công ty tịch biên đã rời khỏi Flint để lại địa chỉ hòm thư và thêm nhiều người thất nghiệp
Wal-Mart đã ngừng mua bảo hiểm tử vong dân đen nhưng vẫn gọi nhân viên là "cộng tác viên"
8 tháng sau khi đòi lại nhà, ngân hàng đã từ bỏ việc trục xuất nhà Trody ở Miami. Hiện giờ họ vẫn đang sống trong ngôi nhà của mình.
Trong cuộc đấu tranh giai cấp, giai cấp tôi đã thắng. Nhưng lẽ ra họ không nên thắng - Warren Buffett
Ngô Đăng Toàn - Đại học Quốc gia Hà Nội